Άητέν' τς' έπαραπέτανεν ψηλά σά 'επουράνια
καί τά τζαγκία 'ατ' κόκκινα καί τό τσαρκούλν' 'ατ' μαύρον,
έκράτνεν καί σά κάρτζια του παλληκάρι βραχίονας.
-Άητέ μ', γιά δός με 'ασο κρατείς, γιά πέ με 'οθεν κείται.
-Άσο κρατώ κι δίγωσε, 'άρ 'όθεν κείται λέγω.
Γιά ποισόν σιδερέν ραβδίν καί χάλκινα τσαρούχια
κι έπάρ' σο χέρι σ' τή στράταν κι όλεν τό μονοπάτι.
Ακεί σό πέραν τό ραχίν, σ' άλάτ' 'π' εκεί μέρος,
μαύρα πουλία τρώγν' άτόν καί ασπρα τριγυλίσκουν.
-Φατέστε, πουλιά μ', φατέστε, φατέστε τόν καρίπην,
σήν θάλασσαν κολυμπετής, σ' όμάλια πεχλιβάνος,
σόν πόλεμον τραντέλλενας, ρωμαίικον παλληκάρι.
Οι διωγμοί στον Πόντο πραγματοποιήθηκαν στις διάφορες περιόδους των Ρωσοτουρκικών πολέμων. Κυρίως κατά τις περιόδους 1828-1832, 1856-1864, 1878-1884, γύρω στα 515.000 άτομα και στα μετέπειτα χρόνια μέχρι το 1914, γύρω στους 85.000 (σύνολο 600.000) Ελληνοπόντιοι κατέφυγαν στη Νότια Ρωσία, όπου και κατοικούσαν συμπαγώς.
Στη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου κατέφυγαν άλλες 100.000 (Αιλιανός, σελ. 88). Όπως φαίνεται από το στίχο του τραγουδιού, οι Ελληνοπόντιοι βρίσκονταν ανάμεσα σε δυο πυρά.
.......«Απ' αδά έρται ή Τουρκία, άπ' ακεί η Ρουσία......».
Ποντιακό Δημοτικό.
Οι τελευταίοι διωγμοί άρχισαν με εκκενώσεις πληθυσμών, τάγματα αγγαρείας κλπ., όταν η Τουρκία μπήκε στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και άρχισε να πολεμάει εναντίον των Ρώσων που πήγαν να κατακτήσουν τα εδάφη της.Χαρακτηριστικό των διωγμών αυτών είναι η αντίσταση των Ελλήνων του Πόντου. Οι διωγμοί υπήρξαν ολοκληρωτικοί και αποδείχθηκαν οι σκληρότεροι από όλα τα άλλα μέρη.Όταν η Τουρκία έχασε τον πόλεμο από τους Ρώσους στο Σαρίκαμις τον Ιανουάριο του 1915, αυτό αποδόθηκε στη συμμετοχή των άπιστων «στον Ιερό Στρατό του Προφήτη». Οι Έλληνες του Πόντου απομακρύνθηκαν από τον τακτικό στρατό και τοποθετήθηκαν στα Τάγματα Αγγαρείας. Νέοι και γέροι στρατολογούνταν μόνο σε αυτά.
Τον Δεκέμβριο του 1916, με την έκδοση σουλτανικού διατάγματος, οι διωγμοί εντάθηκαν με την εξορία όλων των ανδρών από 16 έως 40 ετών. Τα παιδιά και οι γυναίκες μεταφέρθηκαν στο εσωτερικό της Μ. Ασίας.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να καταφύγουν πολλοί στα βουνά και να οργανωθούν ενάντια στον τουρκικό στρατό. Εδώ, πρέπει να αναφέρουμε το όνομα του Μητροπολίτη Αμασείας, Γερμανού Καραβαγγέλη, ο οποίος στην προσπάθειά του για την περιστολή των διώξεων του ποιμνίου του, είχε την κακή τύχη το 1917 να εκτοπιστεί, οπότε και ανέλαβε ο Επίσκοπος Ζήλων ως Επίτροπος αυτού (1914-1918). 200.000 (Πετμετζάς σελ. 12 - ΠΙΝ. ΣΤ. ΣΥΝ. καί ΕΡΜ. ΠΙΝΑΚΑΣ 20) έως 235.000 Πόντιοι εκτοπίστηκαν αυτή την περίοδο (1914-1918). 80.000 (κατά άλλους λίγο περισσότεροι) κατέφυγαν στη Ρωσία, (Ίστ. Τ. Έλλ. Έθν., σελ. 102).
Τα θύματα των διωγμών από το 1914-1922 ήταν 335.000 ή 300.000 (Συγχ. Γ. ΙΣ. ΤΟΥ ΠΟΝ., σελ. 24).
Η προσωρινή διοίκηση αποτελείτο από Έλληνες και Τούρκους για να διατηρήσουν την τάξη, έως ότου έρθει ο ρωσικός στρατός. Οι Έλληνες ήταν: ο Γεώργιος Φωστηρόπουλος, ο Γεώργιος Κογκαλίδης και ο Παρασκευάς Γραμματικόπουλος.
Χαρακτηριστικός ήταν ο τελευταίος λόγος του ΤΖΕΜΑΛ ΑΖΜΗ ΒΕΗ, που είπε προς τον Χρύσανθο: «Σας αφήνω παρακαταθήκη την Τραπεζούντα και όπως απέναντι σ' εμάς τούς Τούρκους υπερασπίζατε τα δίκαια των Χριστιανών, έτσι να υπερασπίζετε και τα δίκαια των Μουσουλμάνων απέναντι των Ρώσων».
Αλλά και οι Ρώσοι ανέθεσαν σ' αυτόν τη διοίκηση της πόλης. Την εξουσία αυτή και το κύρος του στις ρωσικές στρατιωτικές αρχές χρησιμοποίησε για την εξασφάλιση της ζωής, της τιμής και τής περιουσίας των Μουσουλμάνων. Ήταν και αυτοί εκτεθειμένοι στους κινδύνους εκ μέρους των Ρώσων και των Αρμενίων Στρατιωτών του Ρωσικού Στρατού, πού ζητούσαν εκδίκηση για το αίμα των ομοεθνών τους.
Στο διάστημα τής διετούς, περίπου, ρωσικής κατοχής, η δράση του επεκτάθηκε στην κοινωνική πρόνοια χωρίς διάκριση φυλής ή θρησκείας. Με την καθοδήγησή του η Φιλόπτωχος Αδελφότης Τραπεζούντας περιέθαλψε δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες, τόσο Έλληνες, όσο Αρμενίους και Μουσουλμάνους, χάρη στις γενναίες δωρεές των Ποντίων από τη Ρωσία και εκατοντάδων χιλιάδων ρουβλίων τής Ρωσικής Κυβέρνησης.
Εκείνος φρόντιζε πατρικά τούς Μουσουλμάνους πρόσφυγες, οι οποίοι κατά χιλιάδες σιτίζονταν στη Μητρόπολη.
Την άνετη ζωή τους, όταν έμαθαν οι ομοεθνείς τους που έφυγαν μαζί με τον τουρκικό στρατό και είχαν υποστεί μύριες στερήσεις και κακουχίες τραγουδούσαν ένα τραγούδι επίκαιρο στο οποίο εξυμνούσαν την ευεργετική δράση του Μητροπολίτη υπέρ των συμπατριωτών τους και εταλάνιζαν τη δική της αθλιότητα μόλις βγήκαν έξω από τα όρια της Ρωσοκρατούμενης περιφέρειας. Κατά την ταπεινή άποψη του γράφοντα, το τραγούδι πρώτα το είπαν στρατιώτες και μετά το υιοθέτησαν οι πρόσφυγες, αφού τους εξέφραζε.
Η πρώτη στροφή του Προσφυγικού αυτού τραγουδιού έλεγε:
MI'TROPOLIT VATAN SANA ΕΜΑΝΕΤ.
ELEVIYE BASTIMDA KOPTU KIYAMET.
Δηλαδή:
Μητροπολίτη, η πατρίδα είναι σε σένα παρακαταθήκη.
Μόλις πάτησα στην ΕΛΕΒΗ (ΕΛΕΟΥ), μου ενέσκηψαν συμφορές.
Ολόκληρο το τραγούδι :
1η Παραλλαγή
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ από τα Τουρκικά
ΤΟ ΜΟΥΑΤΖΙΡΙΚΟ1
Το προσφυγικό
Από την Τραπεζούντα βγήκα με το κεφάλι μου ήσυχο
Στην Ελεβού (Ελεού) πριν φτάσω χάλασε ο κόσμος.
Η Τραπεζούντα έχει παντού αποβάθρες (σκάλες)
Ο Σουλτάνος Ρεσάτ 2 δε μας δίνει φύλλο πορείας, ουφ αμάν!
Μητροπολίτη, σε εσένα ή Τραπεζούντα αφήνεται ενέχυρη (αμανάτι).
Η προσφυγιά και τώρα λυγίζει τη μέση μου.
(εδώ τελειώνει ο δίσκος)
Τρία αδέλφια είμαστε και κάνουμε για ένα στρατό
από το μετερίζι μας ρίχνουμε ιδρωμένη σφαίρα, ουφ αμάν!
Άπιστος Ρώσος , αχάριστος Ρώσος, έκαψε και γκρέμισε το σπίτι μου.
Η προσφυγιά και τώρα λυγίζει τη μέση μου, ουφ αμάν!
Άπιστος Ρώσος, αχάριστος Ρώσος βομβαρδίζει το σπίτι μου.
Η προσφυγιά και τώρα λυγίζει τη μέση μου.
Δίσκος 3307
Παραλλαγή 1
muhacir türküsü
TRAPEZANDAN (TRABZONDAN) ÇİKTİM PASİM SELAMET
ELEVUYE VARMATAN KOPTUNDA KIYAMET,
KIYAMET, KIYAMET (2)
TRAPEZANİN HER TARAFI İSKELE (2)
SULTAN REŞAT VERMEZ PİZEDA TESKERE, TESKERE,
TESKERE UF AMAN,
MİTROPOLİT SANA TRAP (E) ZAN EMANET (2)
MUACİRLİK SİMDİDA PİKİOR BELİMİ, BELİMİ, BELİMİ (2)
UÇ, KARDASİZ PİR ORTUYA YİTERİZ
METERİZDAN TERLİ KURSİM ATARIZ ATARIZ UF AMAN
KİAFİR URUS HAİN URUS YİKTİDA YAKTİ EVİMİ
MUACİRLİK SİMİDA PİKİOR BELİMİ BELİMİ UF AMAN
KİAFİR URUS HAİN URUS POMPARTİMAN ETİOR EVİMİ,
EVİMİ, EVİMİ
MUACİRLİK SİMDİDA PİKİOR BELİMİ, BELİMİ BELİMİ
UF AMAN
ΕΛΕΟΥ (Ν): Πρόκειται για την ΕΛΕΒΗ (ELEVI) ή ΕΛΕΒΟΥ. Όπως προείπαμε, οι Μουσουλμάνοι όταν βγήκαν από τα όρια της Ρωσοκρατούμενης περιφέρειας που διοικούσε ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος και έμαθαν πόσο καλά περνούσαν οι Ομοεθνείς τους, ενώ αυτοί δυστυχούσαν, τραγουδούσαν αυτό το τραγούδι.
Κοιτώντας κανείς τους παλιούς χάρτες του Πόντου με τις ελληνικές ονομασίες, στο μέσο περίπου της Τραπεζούντας και της Κερασούντας θα βρει την παραλιακή κωμόπολη (ή χωριό) Ελεού(ν).
Στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, Μουσουλμάνοι πρόσφυγες, φεύγοντας από τα σύνορα που διοικούσε ο Μητροπολίτης Τραπεζούντας, κατέφυγαν και εγκαταστάθηκαν και στην Ελεού (ν) (ΕΛΕΒΗ).
Πρέπει όμως να πούμε ότι ELEVI στα Τουρκικά σημαίνει ξένο σπίτι.
Στην παραλλαγή όμως που είναι γραμμένη με ποντιακή προφορά δεν αναφέρεται ELEVlΥΕ άλλά ELEVUYE που δέ σημαίνει ξένο σπίτι και πλησιάζει στό ΕΛΕΟΥ (Ν).
Ως ΕΛΕΟΥ (Ν) είναι καταγραμμένο και στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
1 Ποντιακό τραγούδι που προφερόταν στό χαρακτηριστικό ιδίωμα με το οποίο οι Πόντιοι μιλούσαν τα Τουρκικά. Π.χ. τό σύμπλεγμα «μπ» προφερόταν ως π. Επίσης το άφωνο «ι» δεν το πρόφεραν όπως οι Ελληνες.
2 Βλέπουμε ότι ο Σουλτάνος Ρεσάτ δεν τους δίνει φύλλο πορείας, θέλοντας να τους έχει να πολεμούν, ενώ αυτοί από τις συμφορές της προσφυγικής ζωής δεν μπορούν να πολεμούν.
Η πρώτη στροφή του τραγουδιού πρέπει να είναι από τα λόγια του ΤΖΕΜΑΛ ΑΖΜΗ ΜΠΕΗ, όταν παρέδιδε την Τραπεζούντα στο Χρύσανθο.
Άρης Κυριαζής
"ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΗ στις γλυκές πατρίδες" 1918-1922
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου