Αξιολόγηση: Εθνικές Ομάδες στον Πόντο σήμερα

ANDREWS Peter Alford: «Türkiye de Etnık Grüplar»  («Εθνικές ομάδες στην Τουρκία»)  Wıesbaden 1989. Türkçesi Mustafa Küpüşoğlu, Istanbul 1992.

Το βιβλίο αυτό, παρά τα κενά που περιέχει, είναι φανερό ότι προσπαθεί να κάνει μια υπέρβαση της καθημερινής τουρκικής πραγματικότητας. Βεβαίως, τα στοιχεία του είναι ελλιπή, καθώς δεν υπάρχουν ακριβείς αριθμοί των ομάδων που περιγράφονται κατά περιοχές, παρά μόνο στο σύνολο της Τουρκίας και αυτό όχι πάντα.

 Οφείλουμε δε να προειδοποιήσουμε ότι τα στοιχεία που παρατίθενται σε κάποιες περιπτώσεις αλληλοαναιρούνται, όπως π.χ. στην περίπτωση των Λαζών, τους οποίους υπολογίζει μόνο ως προς τον αριθμό των ομιλούντων τη λαζική ως μητρική γλώσσα,  με  την  απογραφή  του  1965,  σε  26.007,  και  σε  59.101  τους ομιλούντες τη λαζική ως δεύτερη γλώσσα, δηλαδή, κατά τα φαινόμενα, το σύνολο Λαζών κατά το 1965 είναι 85.108.

Μια σύντομη ανάγνωση του πίνακα(Σ.Σ. : Ανάρτηση με τίτλο Εθνικές Ομάδες στον Πόντο σήμερα)  αποδεικνύει ότι και σήμερα η περιοχή του   Πόντου,   παρά   την   κεντρική   πολιτική   αφομοίωσης   των   διαφόρων εθνοτήτων που επέβαλαν οι Κεμαλικές κυβερνήσεις μετά την έξοδο των Ελλήνων από τις εστίες τους, εξακολουθεί να συγκροτείται από ένα μωσαϊκό λαών και πολιτισμών. 

Σάντα 1905 : Θερισμός

Στην περιοχή του Πόντου η μεγαλύτερη πολυχρωμία συναντάται στο χώρο των Σαντζακιών της Σεβάστειας και ειδικότερα στην Τοκάτη, όπου φαίνεται να επιβιώνουν οι περισσότερες από τις εθνότητες που αναφέρονται στις αρχές του 20ού  αιώνα. Είναι προφανές ότι με τα δεδομένα αυτά, ο Πόντος και ειδικά η περιοχή της Τοκάτης συνιστά ίσως ένα από τα συναρπαστικότερα  πεδία  της  σύγχρονης  Τουρκίας  προς  κοινωνιολογική μελέτη και έρευνα.

Μια ερμηνεία στην έκδοση του βιβλίου αυτού στην Τουρκία δίνει το γεγονός ότι αναφέρεται κυρίως σε παλαιότερες απογραφές (και σε πολύ λίγες νεότερες), οπότε στις περιοχές που αναφέρονται στο βιβλίο υπήρχαν ακόμη συμπαγείς πληθυσμιακές μάζες των εθνικών ομάδων.

 Σήμερα οι κίνδυνοι από την αποκάλυψη της πραγματικότητας για την παρούσα τάξη πραγμάτων στην Τουρκία είναι πολύ μικρότεροι, όχι μόνο επειδή υπάρχουν συγκεκριμένα πολιτικά εργαλεία αντιμετώπισης αυτών των κινδύνων, αλλά και επειδή με την ακολουθούμενη πολιτική μαζικής μετακίνησης - ιδιαίτερα από τη δεκαετία του ’90, που πήρε πλέον τη μορφή καταιγίδας - πληθυσμών από τις ανατολικές επαρχίες  του   κράτους   στα   μεγάλα   αστικά   κέντρα   και   κυρίως   στην Kωνσταντινούπολη θεωρείται ότι ελέγχεται καλύτερα η αμφισβήτηση του εθνοτικού και κοινωνικού καθεστώτος της Τουρκίας εκ μέρους των ομάδων αυτών.

Πολύ  μεγάλο  ενδιαφέρον  έχει  η  περίπτωση  των  αναφερομένων  ως 

«μουσουλμάνων που ομιλούν  ελληνικά», το συνολικό αριθμό των οποίων στην  περιοχή  της  Τραπεζούντας  υπολογίζει  σε  4.535.  

Όμως,  σε  άλλο σημείο (στη σελ. 200, όπου περιγράφει τους Ρωμιούς Χριστιανούς της Τουρκίας), σύμφωνα με την απογραφή του 1965, υπολογίζει σε 48.096 τους έχοντες την ελληνική ως μητρική γλώσσα, σε 82.144 την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα, και σε 73.725 τον αριθμό των Χριστιανών Ορθοδόξων και μάλιστα σε χρόνο (1965) αμέσως μετά τις απελάσεις των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, κατά  τις οποίες  ένας τεράστιος  αριθμός Ελλήνων με τους   συγγενείς   τους   εξαναγκάστηκε   να   εγκαταλείψει   με   συνοπτικές διαδικασίες την Τουρκία.

Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι ο αριθμός των 48.096 αντιστοιχεί  στους ελληνόφωνους  κατοίκους  της Πόλης (πρόκειται  για  του παραμείναντες  και  μη  απελαθέντες).  Αυτοί  είτε  αφαιρεθούν  από  τους 82.144 που έχουν την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα είτε - προπάντων - από τους   73.725   που   εμφανίζονται   ως   «Χριστιανοί   Ορθόδοξοι»   κατά   την απογραφή του 1965, σε καμία περίπτωση δεν φτάνουν τους 4.535 της περιοχής  Τραπεζούντας  και  τους ελάχιστους  εμφανιζόμενους  σε διάφορες περιοχές (898 στη Σμύρνη, 734 στην Άγκυρα κ.λπ.). 

Προφανώς, υπάρχει ένα μεγάλο άνοιγμα, έστω και στο πλαίσιο αυτών των περιορισμένης ισχύος αριθμητικών  δεδομένων.  Η  ύπαρξη  των  πολυάριθμων  πληθυσμών  του Πόντου που ακόμη και  σήμερα  κατά  χιλιάδες  και  παρά  τις απαγορεύσεις εξακολουθούν να μιλούν την ελληνική ποντιακή διάλεκτο, να διατηρούν τα παλαιά ονόματα των χωριών τους, στα οποία αντικατοπτρίζεται η τοπική ιστορική πραγματικότητα, και γενικά να διατηρούν πρότερες συλλογικές αναπαραστάσεις, όπως, άλλωστε, φαίνεται και σε πρόσφατα εκδοθέντα βιβλία, ανατρέπει αυτομάτως την πραγματικότητα αυτών των αριθμών και μας πείθει ότι ο αριθμός των σημερινών κατοίκων του Πόντου που έχουν ελληνικές πολιτιστικές αναφορές είναι κατά πολύ μεγαλύτερος αυτού που με οποιαδήποτε μορφή παρουσιάζεται στο βιβλίο στο οποίο αναφερόμαστε.

 ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΟΝΤΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

                                 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΝΤΟΥ»

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΑΝΤΩΝΗ Υ. ΠΑΥΛΙΔΗ