ΤΑΜΑΜΑ Μέρος 10ο

Έμεναν όλο το καλοκαίρι στις πέτρινες καλύβες των παρχαριών, γιατί ο αέρας κάτω στην Μαύρη Θάλασσα είναι αφόρητος και αποπνικτικός το καλοκαίρι. Έτσι νέα τροφή περίμενε τα ζώα και ο καθαρός αέρας και το νερό των παρχαριών, αναζωογονούσε και τους ανθρώπους.
 Αυτό γινόταν επί αιώνες, φέτος όμως κανείς δεν τόλμησε να ξεμυτίσει από την Έσπιε. Ο Παπαγιάννης, την χρονιά αυτή, δεν πήγε ούτε στην Τρίπολη, για προ­μήθειες, ενώ κάθε χρόνον κατέβαινε τουλάχιστον δύο φορές για αγορές. 
Τα ζώα δυσανασχετούσαν από την ζέστη, όπως και οι άνθρωποι. Αυτά όμως δεν είχαν μυαλό για να καταλάβουν τι γίνεται. Μήπως είχε μείνει και μυαλό στους ανθρώπους; Όλο εκείνο το καλοκαίρι ο Παπαγιάννης, από φόβο, δεν κτύπησε την καμπάνα του Αγίου Γεωργίου. 

Οι Χριστιανοί πήγαιναν στην εκκλησία και οι προσευχές έγιναν πιο σύντομες και πιο γρήγορες. Στις 23 Απριλίου, ημέρα εορτής του Αγίου Γεωργίου, δεν έγινε ούτε πανηγύρι, ούτε ολονύκτια. 
Νωρίς, νωρίς και με φως της ημέρας, τέλειωναν οι Χριστιανοί τις προσευχές τους και τα άλλα θρησκευτικά τους καθήκοντα, για να αμπαρωθούν μετά μέσα στα σπίτια τους, προτού βραδιάσει. 
Έτσι βαριά και άραχνα πέρασε εκείνο το ατέλειωτο καλοκαίρι του 1916 και μπήκε το Φθινόπωρο. Οι Χριστιανοί προχώρησαν στις εργασίες της γης, στα χωράφια τους, γεμάτοι αμφιβολίες για το μέλλον τους. Έσπερναν και δεν ήξεραν αν θα θερίσουν. Η ελπίδα, το μεγάλο και μοναδικό εφόδιο του αγρότη, γκρεμίστηκε μέσα στις ψυχές τους.

Τα χρόνια εκείνα Διοικητής της Στρατιάς στον Πόντο, που είχε ευθύνη για το μέτωπο με τους Ρώσσους, ήταν ο Στρατηγός Βεχήπ πασάς. Ο Βεχήπ Πασάς είναι η πιο αμφι­λεγόμενη προσωπικότητα Τούρκου αξιωματικού, για τους Έλληνες ιστορικούς της εποχής. Αλλοι τον θεωρούν φιλέλ­ληνα ανθρωπιστή και άλλοι καταχθόνιο σαδιστή ελληνοκτόνο. Γεγονός είναι, ότι ο Τουρκικός Στρατός τότε ήταν πλαι­σιωμένος με ανωτέρους Γερμανούς αξιωματικούς, σαν συμβούλους για τον εκσυγχρονισμό του Οθωμανικού, Στρα­τού.
 Η Ιστορία έδειξε, ότι οι σύμβουλοι αυτοί, ελάχιστα ασχολήθηκαν με τον εκσυγχρονισμό, όσο ασχολήθηκαν με την πολιτικοστρατιωτική λύση του λεγόμενου Τούρκικου προβλήματος. Και η γερμανική λύση ήταν απλή. Η Τουρκία έπρεπε να απαλλαγεί από την ποικιλία εθνών και θρησκειών και όφειλε να γίνει ένα έθνος, ένα κράτος, μια θρησκεία, για να επιβιώσει στην περιοχή. 
Ανέτρεπαν έτσι την υποθήκη του Μωάμεθ Β' του Πορθητού, που μπαίνο­ντας στην Κωνσταντινούπολη, μοναδικός στην Ιστορία της Ανθρωπότητας, ανεκτικός και αντίθετα με τα όσα ίσχυαν μέχρι τότε, εκήρυξε την ίδρυση της Οθωμανικής Αυτοκρατο­ρίας, αναγνωρίζοντας εθνικές και θρησκευτικές κοινότητες, με δική τους αυτοτέλεια και διακυβέρνηση. 
Πρώτη φορά στην Ιστορία ηγέτης-νικητής, δεχόταν αυτή την νέα μορφή πολιτικής ελευθερίας. Και στον αιώνα μας, που η πολιτική ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα άρχισαν να ισχυροποιούνται στον ορίζοντα, οι Γερμανοί σύμβουλοι συμβούλευαν τους Τούρκους, πως θα κάμουν ενιαίον κράτος, ισχυρόν, εξαφανίζοντας τις μειονότητες.
 Είναι πα­σιφανές, ότι μια τέτοια λύση δεν ήταν δυνατή, χωρίς να χυθεί αίμα, χωρίς να εξαφανιστούν τα εμπόδια, δηλαδή χωρίς να εξαφανιστούν οι Χριστιανοί. Οι συμβουλές αυτές βρήκαν κατάλληλο πολιτικό υπόβαθρο στην Τουρκία, διότι το νεοτουρκικό κίνημα, που ξεκίνησε το 1908 από την πλατεία Ελευθερίας της Θεσσαλονίκης, με φιλελεύθερες πανανθρώπινες αξίες -σαν μια νέα γαλλική επανάσταση- και απευθυνόταν σε όλους τους υπηκόους του Σουλτάνου, καλώντας τους σε επανάσταση εναντίον στην βία και την ασυδοσία του Σουλτάνου, από νωρίς και ιδιαίτερα κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, μετατράπηκε σε εθνικιστικό φασιστικό τουρκικό κίνημα. 
Σύνθημα των Νεότουρκων δεν ήταν πια η ελευθερία, η νομιμότητα και η ισότητα. Σύνθημά τους ήταν η Τουρκία τουρκική. Το 1916 μόνο αυτό το σύν­θημα πια κυριαρχούσε στον αέρα. Μέσα σ' αυτή την ατμόσφαιρα διοικούσε την στρατιά του μετώπου ο Βεχήπ Πασάς. Δεν ήταν τυχαίος άνθρωπος. Ο αδελφός του και ο γαμπρός του στρατηγοί και αυτοί, διοικούσαν ο καθένας από ένα σώμα στρατού, δηλαδή τρία άτομα, από μια οικογένεια, κυριαρχούσαν στρατιωτικώς στην Τουρκία. 
Αρα δεν μπορεί να σταθεί δικαιολογία, ότι εκτελούσε δια­ταγές. Γεγονός είναι, ότι ο ίδιος ήταν ελληνομαθής, πολέ­μησε στους βαλκανικούς πολέμους με την Ελλάδα, συνελήφθη από τους Έλληνες. Τιμήθηκε σαν στρατηγός εν αιχμαλωσία και πέρασε την αιχμαλωσία του φιλοξενούμε­νος της ελληνικής κυβέρνησης σε έπαυλη στο Φάληρο.
 Σε όλες τις διαμαρτυρίες των ελλήνων ιεραρχών, για τα αίσχη που έκαμαν άτακτοι τσετέδες στον Πόντο, απαντούσε με ευγένεια και συμπόνια. Ή ήταν πονηριά όλα, ή δεν μπορούσε να ελέγξει το χάος, που είχε δημιουργηθεί.
Είναι πάντως γεγονός, ότι ήταν πολύ ευγενής, σε αντιπροσωπείες χριστιανών και πάντοτε συμβούλευε θετικά. Ίσως, λένε οι εχθροί του, έδειχνε αυτήν την ευγένεια, έχοντας υπ' όψιν του, ότι ομόθρησκοι του βρίσκονταν στον Ανατολικό Πόντο και η τύχη τους ήταν σε χέρια Ελλήνων. Ο καθένας μπορεί να κρίνει τον άνθρωπο.

 Γεγονός είναι όμως, ότι τον Νοέμ­βριο του 1916, με τους Γερμανούς συμβούλους του, κατέστρωσε ένα "αθώο" στρατιωτικό σχέδιο ασφαλείας. Το σχέδιο αυτό έλεγε, ότι για λόγους ασφαλείας, όλοι οι χριστιανοί του ρωσσικού μετώπου, έπρεπε να απομακρυν­θούν από το μέτωπο προς το εσωτερικό, σε απόσταση 50 χιλιομέτρων. 
Επειδή οι Ρώσσοι ήσαν χριστιανοί ορθόδοξοι, υπήρχε πρόβλημα ασφαλείας, να βρίσκονται χριστιανοί στο μέτωπο. Το σχέδιο αφορούσε όλους τους πληθυσμούς, από Τρίπολη μέχρι Σαμψούντα, Σινώπη και Μπάφρα. Το σχέδιο ήταν προσωρινό και έτσι φαινόταν και λογικό και αθώο. Λογικό για την σκοπιμότητα του μπορεί να ήταν, αθώο πάντως δεν ήταν.

Όταν μετακινείς μέσα στον χειμώνα σκόπιμα ένα λαό, τον οδηγείς στον φυσικό αφανισμό, μέσω πείνας, κρύου και αρρώστιας. Όταν μάλιστα τα 50 χιλιόμετρα γίνονται 200, τότε το σχέδιο είναι φανερό. Πιο αισχρό αποδεικνύεται το σχέδιο, όταν κατά τόπους και σε απόσταση 20 χιλιομέτρων, πάνω στην γνωστή διαδρομή, που θα προχωράει η απστολή  των μεταφερομένων, κρυμμένοι τσετέδες καραδοκούσαν δήθεν τυχαία και έπεφταν πάνω στους άμοιρους χριστιανούς, για σφαγή. Δέκα τέτοιες αποστολές έγιναν σε διάφο_­ρους χρόνους, από την Σαμψούντα προς τα νότια. Τους περίμεναν στο Σε'ϊτάν Ντερεσί -στο φαράγγι του διαβόλου.

Γιώργος Ανδρεάδης