Δεν έχουμε πολλές μαρτυρίες για το θέμα, αλλά φαίνεται πως η προπαρασκευή και διεξαγωγή της μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης του 1821 συγκίνησε τους Πόντιους, όπου κι αν βρίσκονταν αυτοί, και τους ώθησε στη δράση.
Εκτός από τα αδέλφια της μεγάλης ποντιακής οικογένειας των Υψηλαντών, ιδιαίτερα τον Αλέξανδρο και το Δημήτριο, που είχαν ηγετικές θέσεις στην προπαρασκευή και διεξαγωγή του αγώνα της Ανεξαρτησίας, καθώς και τους μάρτυρες της άλλης μεγάλης ποντιακής οικογένειας των Μουρούζηδων, υπήρξαν και αρκετοί ακόμα Πόντιοι που πήραν μέρος στο μεγάλο Αγώνα.
Στα κατάστιχα της Φιλικής Εταιρείας αναφέρονται πολλοί ποντιακής καταγωγής Φιλικοί, του κυρίως Πόντου, αλλά και των ποντιακών παροικιών στη νότια Ρωσία, τον Καύκασο και τις Παραδουνάβιες ηγεμονίες. Πέρα από την προφορική παράδοση για τη συμμετοχή των Ελλήνων Ποντίων στη Φιλική Εταιρεία, υπάρχουν και τα σχετικά κείμενα που το τεκμηριώνουν.
Επίσης, εκτός από αρκετούς νέους σπουδαστές ποντιακής καταγωγής που κατατάχτηκαν στον Ιερό Λόχο του Αλέξανδρου Υψηλάντη, αναφέρονται και πολλοί Πόντιοι που ακολούθησαν τον γενικό Αρχηγό της Ελληνικής Επανάστασης κατά την εξέγερση στη Μολδοβλαχία.
Τέλος, στην κυρίως επαναστατημένη χώρα, την Ελλάδα, και ιδιαίτερα την Πελοπόννησο, κατέβηκαν πολλοί Πόντιοι για να πολεμήσουν με το όπλο στο χέρι εναντίον των Τούρκων.
Στα γραπτά κείμενα οι Πόντιοι εθελοντές μαχητές αναφέρονται με τα ονόματα της καταγωγής τους, όπως «Μαυροθαλασσίται», «Τραπεζούντιοι», «Σινωπείς», «Αργυρουπολίται», κλπ. Και οι εθελοντές αυτοί πολέμησαν γενναία στα πεδία των μαχών για την ανεξαρτησία της χώρας.
Ως εκ θαύματος άλλωστε σώθηκαν οι Έλληνες του Πόντου από τη σφαγή, μετά την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης. Κι αυτό οφείλεται στην παρέμβαση, όχι μόνο της ομόδοξης Ρωσίας, σύμφωνα με την παράδοση, αλλά και στις δραστηριότητες κάποιου Κρυφο-χριστιανού της Τραπεζούντας που είχε ηγετική θέση στην τούρκικη κρατική μηχανή.
Ο άγνωστος αυτός, αν δεν ήταν κάποιος άλλος, θα ήταν πιθανότατα ο ήπιος και φιλοχριστιανός Ντερέμπεης της Τραπεζούντας, ο Οσμάν πασάς Σιατήρ ζαδέ, απόγονος χριστιανών και κατόπιν Κρυφοχριστιανών, ο οποίος έσωσε τη ζωή των Ελλήνων της περιοχής το 1821, αποτρέποντας την εκτέλεση της σχετικής σουλτανικής απόφασης για την γενική εξόντωση τους.
Από την άλλη μεριά οι Πόντιοι ενίσχυσαν τον μεγάλο αγώνα της ανεξαρτησίας και με χρήματα. Ένα σοβαρό παράδειγμα οικονομικής ενίσχυσης της Ελληνικής Επανάστασης είναι και η περίπτωση του λόγιου άντρα Ηλία Κανδήλη ή Κανδήλογλου.
Ο άνθρωπος αυτός των γραμμάτων, που δίδαξε στο ελληνικό Φροντιστήριο της Χερσώνας, το οποίο είχε ιδρύσει ο ίδιος, στράφηκε κάποτε στο εμπόριο και πλούτισε. Από τη μεγάλη περιουσία που απέκτησε, ένα μεγάλο μέρος, 500 λίρες Αγγλίας, το άφησε κληρονομιά στον Αλέξανδρο Υψηλάντη για τη Φιλική Εταιρεία.
Ωστόσο, δεν απέφυγαν εντελώς τα δεινά και τα βάσανα οι Έλληνες του Πόντου όσο κρατούσε η Ελληνική Επανάσταση. Παραθέτω ένα απόσπασμα του Π. Τριανταφυλλίδη όπου περιγράφονται τα μαρτύρια των Ποντίων:
«Αλλ' άν και έσώθη ό ελληνισμός τότε και γενικόν τι δέν έτολμήθη (από την τουρκική κυβέρνηση), δεν έπεται ότι άπηλλάγη και μερικών σφαγών και της άλλης καταπιέσεως. Φορολογίαι δειναί, δασμοφορίαι βαρείαι, απειλαί, ύβρεις, κίνδυνοι, φόβοι, φόνοι, προπάντων βίαιαι και ακατάπαυστοι και καταθλιπτικώταται αγγαρείαι εξηκολούθουν καθ' όλον το εννεατές διάστημα του πολέμου (1821-1829).
Από πρωίας μέχρι δύσεως ηλίου, ύπό τάς μάστιγας σκληρών κλητήρων, του γηραιού αρχιερέως συνεξάρχοντος και συναχθοφορούντος, ήγοντο έπί δημόσια έργα και ήναγκάζοντο νά φέρωσι δυσβάστακτα βάρη, όρύττοντες τάφρους, άνεγείροντες όχυρώματα, σύροντες κανόνια, φέροντες σφαίρας, πέτρας, γήν, δοκούς, ένώ οί λοιποί Τούρκοι ήκόνουν έν όψει αύτών τά ξίφη και αναφανδόν ήτοιμάζοντο εις σφαγήν».
Αξίζει να μνημονευθεί και η περίπτωση του γενικού αρχιμεταλλουργού των μεταλλείων της Αργυρούπολης Ιάκωβου Γρηγοράντη (1802-1830), που μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία από τον μητροπολίτη Χαλδίας Σίλβεστρο το Β'.
Πήρε μάλιστα από τον τελευταίο συστατικά γράμματα προς τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε' και πήγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου προσέφερε πολλές χρηματικές δωρεές και βοηθήματα προς την ετοιμαζόμενη Επανάσταση.
Αλλά και από το ποσό των 12.000 γροσιών, που τα χρόνια εκείνα αποστάλθηκαν στη Φιλική Εταιρεία από την Αργυρούπολη, τα περισσότερα χρήματα προέρχονταν από το ιδιαίτερο ταμείο του Γρηγοράντη. Ο ίδιος είχε σχέσεις και με τον εθνομάρτυρα, Μεγάλο Διερμηνέα Κωνσταντίνο Μουρούζη.
Χρήστος Σαμουηλίδης
 |
| Αλέξανδρος Υψηλάντης |
Στα κατάστιχα της Φιλικής Εταιρείας αναφέρονται πολλοί ποντιακής καταγωγής Φιλικοί, του κυρίως Πόντου, αλλά και των ποντιακών παροικιών στη νότια Ρωσία, τον Καύκασο και τις Παραδουνάβιες ηγεμονίες. Πέρα από την προφορική παράδοση για τη συμμετοχή των Ελλήνων Ποντίων στη Φιλική Εταιρεία, υπάρχουν και τα σχετικά κείμενα που το τεκμηριώνουν.
Επίσης, εκτός από αρκετούς νέους σπουδαστές ποντιακής καταγωγής που κατατάχτηκαν στον Ιερό Λόχο του Αλέξανδρου Υψηλάντη, αναφέρονται και πολλοί Πόντιοι που ακολούθησαν τον γενικό Αρχηγό της Ελληνικής Επανάστασης κατά την εξέγερση στη Μολδοβλαχία.
Τέλος, στην κυρίως επαναστατημένη χώρα, την Ελλάδα, και ιδιαίτερα την Πελοπόννησο, κατέβηκαν πολλοί Πόντιοι για να πολεμήσουν με το όπλο στο χέρι εναντίον των Τούρκων.
Στα γραπτά κείμενα οι Πόντιοι εθελοντές μαχητές αναφέρονται με τα ονόματα της καταγωγής τους, όπως «Μαυροθαλασσίται», «Τραπεζούντιοι», «Σινωπείς», «Αργυρουπολίται», κλπ. Και οι εθελοντές αυτοί πολέμησαν γενναία στα πεδία των μαχών για την ανεξαρτησία της χώρας.
Ως εκ θαύματος άλλωστε σώθηκαν οι Έλληνες του Πόντου από τη σφαγή, μετά την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης. Κι αυτό οφείλεται στην παρέμβαση, όχι μόνο της ομόδοξης Ρωσίας, σύμφωνα με την παράδοση, αλλά και στις δραστηριότητες κάποιου Κρυφο-χριστιανού της Τραπεζούντας που είχε ηγετική θέση στην τούρκικη κρατική μηχανή.
Ο άγνωστος αυτός, αν δεν ήταν κάποιος άλλος, θα ήταν πιθανότατα ο ήπιος και φιλοχριστιανός Ντερέμπεης της Τραπεζούντας, ο Οσμάν πασάς Σιατήρ ζαδέ, απόγονος χριστιανών και κατόπιν Κρυφοχριστιανών, ο οποίος έσωσε τη ζωή των Ελλήνων της περιοχής το 1821, αποτρέποντας την εκτέλεση της σχετικής σουλτανικής απόφασης για την γενική εξόντωση τους.
Από την άλλη μεριά οι Πόντιοι ενίσχυσαν τον μεγάλο αγώνα της ανεξαρτησίας και με χρήματα. Ένα σοβαρό παράδειγμα οικονομικής ενίσχυσης της Ελληνικής Επανάστασης είναι και η περίπτωση του λόγιου άντρα Ηλία Κανδήλη ή Κανδήλογλου.
Ο άνθρωπος αυτός των γραμμάτων, που δίδαξε στο ελληνικό Φροντιστήριο της Χερσώνας, το οποίο είχε ιδρύσει ο ίδιος, στράφηκε κάποτε στο εμπόριο και πλούτισε. Από τη μεγάλη περιουσία που απέκτησε, ένα μεγάλο μέρος, 500 λίρες Αγγλίας, το άφησε κληρονομιά στον Αλέξανδρο Υψηλάντη για τη Φιλική Εταιρεία.
Ωστόσο, δεν απέφυγαν εντελώς τα δεινά και τα βάσανα οι Έλληνες του Πόντου όσο κρατούσε η Ελληνική Επανάσταση. Παραθέτω ένα απόσπασμα του Π. Τριανταφυλλίδη όπου περιγράφονται τα μαρτύρια των Ποντίων:
«Αλλ' άν και έσώθη ό ελληνισμός τότε και γενικόν τι δέν έτολμήθη (από την τουρκική κυβέρνηση), δεν έπεται ότι άπηλλάγη και μερικών σφαγών και της άλλης καταπιέσεως. Φορολογίαι δειναί, δασμοφορίαι βαρείαι, απειλαί, ύβρεις, κίνδυνοι, φόβοι, φόνοι, προπάντων βίαιαι και ακατάπαυστοι και καταθλιπτικώταται αγγαρείαι εξηκολούθουν καθ' όλον το εννεατές διάστημα του πολέμου (1821-1829).
Από πρωίας μέχρι δύσεως ηλίου, ύπό τάς μάστιγας σκληρών κλητήρων, του γηραιού αρχιερέως συνεξάρχοντος και συναχθοφορούντος, ήγοντο έπί δημόσια έργα και ήναγκάζοντο νά φέρωσι δυσβάστακτα βάρη, όρύττοντες τάφρους, άνεγείροντες όχυρώματα, σύροντες κανόνια, φέροντες σφαίρας, πέτρας, γήν, δοκούς, ένώ οί λοιποί Τούρκοι ήκόνουν έν όψει αύτών τά ξίφη και αναφανδόν ήτοιμάζοντο εις σφαγήν».
Αξίζει να μνημονευθεί και η περίπτωση του γενικού αρχιμεταλλουργού των μεταλλείων της Αργυρούπολης Ιάκωβου Γρηγοράντη (1802-1830), που μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία από τον μητροπολίτη Χαλδίας Σίλβεστρο το Β'.
Πήρε μάλιστα από τον τελευταίο συστατικά γράμματα προς τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε' και πήγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου προσέφερε πολλές χρηματικές δωρεές και βοηθήματα προς την ετοιμαζόμενη Επανάσταση.
Αλλά και από το ποσό των 12.000 γροσιών, που τα χρόνια εκείνα αποστάλθηκαν στη Φιλική Εταιρεία από την Αργυρούπολη, τα περισσότερα χρήματα προέρχονταν από το ιδιαίτερο ταμείο του Γρηγοράντη. Ο ίδιος είχε σχέσεις και με τον εθνομάρτυρα, Μεγάλο Διερμηνέα Κωνσταντίνο Μουρούζη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου