Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εθνικών ομάδων του Πόντου Μέρος 1ο

Στο πλαίσιο του οσμανικού κράτους όπου δεν υπάρχει διαχωρισμός με βάση τα φυλετικά χαρακτηριστικά, αλλά με βάση το θρήσκευμα, υπάρχουν απόψεις σύμφωνα με τις οποίες όλοι οι μουσουλμάνοι είναι Τούρκοι.

 Η λογική, όμως, αυτή είναι αυτονόητο ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή, γιατί κατά τον ίδιο τρόπο όλοι οι ορθόδοξοι θα πρέπει να θεωρηθούν Έλληνες, όλοι οι διαμαρτυρόμενοι Γερμανοί κ.ο.κ.

Σημαντικοί ερευνητές όπως ο Vital Quinet (στο σημαντικό του έργο «La Turquie d' Asie») αλλά και ο Henri Mathieu διακρίνουν σαφώς τους μουσουλμάνους, μη θεωρώντας Τούρκους τους Σιίτες.

Λαζοί

Σχετικά με τη σύγχυση αυτή, ο μεγάλος γάλλος γεωγράφος Ε. Reclus στο έργο του «La Nouvelle Geographie Universelle Asie Anterieure» γράφει: «Τούρκοι είναι κατά τη συνήθη φρασεολογία όλοι οι μουσουλμάνοι της Μ. Ασίας, οιαδήποτε κι αν είναι η καταγωγή τους. Έτσι, οι Αλβανοί που λόγω της στρατιωτικής τους θητείας έγιναν με τη θέλησή τους κάτοικοι της Μ. Ασίας ονομάζονται Τούρκοι, παρά το γεγονός ότι εξαιτίας των Πελασγών προγόνων τους είναι αδελφοί των Ελλήνων, επίσης οι Βόσνιοι και οι Πομάκοι, οι Τάταροι Ναγκαή από την Κριμαία, οι Γεωργιανοί και οι μαύροι Αφρικανοί, που έφτασαν στη Μ. Ασία ως δούλοι.

Μόνο στους Κούρδους και τους Ερυθίνους (Kizil Bas), που διαφέρουν εμφανώς των Τούρκων και στην εμφάνιση και στα πολιτιστικά χαρακτηριστικά, δεν αποδίδεται το όνομα του Τούρκου. Στο εσωτερικό υπάρχουν πολυάριθμοι ελληνικοί πληθυσμοί, που μιλούν μόνο την τουρκική γλώσσα και τα χωριά τους έχουν τουρκικές ονομασίες. Ευρισκόμενος, όμως, κάποιος μεταξύ αυτών θα ηδύνατο ίσως να πιστεύσει ότι ευρίσκεται εν μέσω Τούρκων, αν και ευρίσκεται σε πλήρη Ασιατική Ελλάδα».

Κατά την παράθεση των χαρακτηριστικών των λαών του Πόντου αφήνοντας τους Τούρκους, για τους οποίους κάνουμε λόγο σε κάθε ευκαιρία στην έρευνά μας, θα περιγράψουμε κυρίως τους μουσουλμάνους μη τουρκικής καταγωγής και στη συνέχεια τους υπόλοιπους.

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα περιγραφές μας, ο μη τουρκικός μουσουλμανικός πληθυσμός του Πόντου αποτελείται από τους Μεσοχαλδηνούς, τους Λαζούς, τους Σάννους, Γεωργιανούς (Ίβηρες), Ερυθίνους, Γιουρούκους, Κιρκάσιους, Κούρδους, Τσεπνήδες κ.λπ.

Οι Μεσοχαλδηνοί κατοικούν στην περιοχή μεταξύ Αργυρούπολης και Τραπεζούντας που λέγεται και Μεσοχάλδιον. Ο Elisse Reclus τους ονομάζει Mezzo-Mezzo. Πρόκειται για λαό που, ενώ εμφανίζονται ως μουσουλμάνοι, είναι εν κρυπτώ χριστιανοί, γεγονός που γνωρίζουν πλέον οι Τούρκοι και τους αποκαλούν «τενεσούρηδες», δηλαδή «αρνησίθρησκους», ενώ οι Έλληνες του Πόντου τους αποκαλούν «κλωστούς», δηλαδή «γυριστούς».

Προφανώς πρόκειται για γηγενείς γνήσιους Έλληνες Κρυπτοχριστιανούς, οι οποίοι εξισλαμίστηκαν σε διάφορες χρονικές περιόδους και ομιλούν κυρίως την ελληνική ποντιακή διάλεκτο. Αλλά και όσοι από αυτούς μιλούν την τουρκική, εντούτοις τραγουδούν τα ελληνικά ηρωικά έπη, όπως το Ακριτικό, είτε στην τουρκική είτε στην ελληνική γλώσσα, εξυμνώντας κατ' αυτό τον τρόπο τους απαράμιλλους ελληνικούς αγώνες και προαναγγέλλοντας την επικράτηση της ελληνικής φυλής στις περιοχές αυτές όπου είναι εγκατεστημένοι από πολλούς αιώνες.

Οι Λαζοί, για τους οποίους έχει ήδη γίνει λόγος, κατοικούν κυρίως στην περιοχή ανατολικά της Τραπεζούντας. Ο Quinet θεωρεί αναμφισβήτητη την ελληνική τους καταγωγή. Πάντως, από τον 6^ο μ.Χ. αιώνα, είχαν εκχριστιανιστεί και πολεμήσει με τους Βυζαντινούς κατά των Περσών. Κατά τον 11^ο και 12^ο αιώνα οι Λαζοί πιέζονται από επιδρομές των Γεωργιανών μέχρι της ίδρυσης της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, οπότε βρίσκουν απροσδόκητη σωτηρία με τη νέα κατάσταση πραγμάτων στην περιοχή.

 Στην 6^η Οικουμενική σύνοδο (680 μ.Χ.) συμμετέχουν επίσκοποι της χώρας των Λαζών, ο της Πέτρας Θεόδωρος και ο της Φάσιδος Ιωάννης. Οι Λαζοί, εκτός της μουσουλμανικής θρησκείας, δεν έχουν τίποτα κοινό με τους Τούρκους, τους οποίους μισούν, αλλά αυτό είναι αμοιβαίο, όπως αντικατοπτρίζεται στις τουρκικές παροιμίες (π.χ. «Kuslerin atisi kaz, insanin atisi Laz» = το υποδεέστερο των ζώων η χήνα, των ανθρώπων ο Λαζός). Χαρακτηριστική, επίσης, είναι η έκφραση των Τούρκων για τους Λαζούς ως «ριs milliyet» («βρωμερό έθνος»).

Είναι λαός τραχύς, ανδρείος, ανυπότακτος, που καταφεύγει συχνά στη ληστεία και το λαθρεμπόριο. Διατηρούν από παλιά το έθιμο της εκδίκησης και οπλοφορώντας εμπνέουν φόβο ακόμη και στα όργανα της τουρκικής πολιτείας. Κύρια επαγγέλματά τους είναι του χαλκέως, αχθοφόρου, τα ναυτικά επαγγέλματα, ενώ για όσους βρίσκονται στο εσωτερικό η γεωργία και η κτηνοτροφία.

 Διαθέτουν δική τους γλώσσα, που ανήκει στην Ιβηρική γλωσσική οικογένεια και είναι συγγενής με τη γεωργιανή. Στην κοινωνική τους ζωή διατηρούν πολλά κατάλοιπα και δοξασίες του παλαιού τους θρησκεύματος και συνεπώς της παλαιάς τους ταυτότητας. Έτσι, π.χ., διατηρούν υποκατάστατο του βαπτίσματος των παιδιών, με τον αρχηγό της οικογένειας να τοποθετεί το παιδί στο νερό, ενώ όλοι οι παριστάμενοι κρατούν αναμμένα κεριά.

 Δεν θέλουν να τους αποκαλούν Τούρκους και σε τέτοια περίπτωση διαμαρτύρονται έντονα^. Σε μεγάλο ποσοστό μιλούν την ελληνική ποντιακή διάλεκτο και διατηρούν μέχρι και σήμερα τα τραγούδια και τους χορούς των Ελλήνων του Πόντου.

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΟΝΤΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ «ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΝΤΟΥ» ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 24

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΝΤΩΝΗ Υ. ΠΑΥΛΙΔΗ

ΤΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ (1900-1914)

και η ιδεολογική κυριαρχία των Ελλήνων

στον Πόντο