Στην αρχαιότητα, ο Πόντος ανέδειξε σημαντικούς ποιητές, όπως ο Νικήρατος, ο Ηρακλείδης, ο Πολέμων, ο Ζώπυρος. Σημειώνεται ένα κενό μεταξύ αυτής της περιόδου και της σύγχρονης, αφού δεν υπάρχουν ακόμη παρά ελάχιστα στοιχεία για τη λογοτεχνία στον Πόντο κατά τη ρωμαιοκρατία και τη βυζαντινή περίοδο, εκτός από τα έργα των πατέρων της εκκλησίας.
Ο Γερμανός ιστορικός Γιάκομπ Φαλμεράιερ αναφέρει στο έργο του "Η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας" ότι, στον βυζαντινό Πόντο, οι Έλληνες δεν έδειχναν κανένα ενδιαφέρον για τις τέχνες και τα γράμματα και ότι ασχολούνταν με τον ιππόδρομο και τις διασκεδάσεις.
Δεν υπάρχουν, επίσης, παρά ελάχιστα στοιχεία, για τη λογοτεχνία στον τουρκοκρατούμενο Πόντο.
Από τις δύο αυτές μεγάλες περιόδους της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού υπάρχουν, κυρίως, τα δημοτικά τραγούδια, οι λαϊκές διηγήσεις και τα παραμύθια.
Επομένως, ως συνέχεια της αρχαίας λογοτεχνικής παράδοσης των Ποντίων θα πρέπει, μέχρι στιγμής (η έρευνα συνεχίζεται), να θεωρηθούν τα μετά το 1860 (Οι φυγάδες του Περικλή Τριανταφυλλίδη) εμφανισθέντα λογοτεχνικά έργα, τα οποία, στην αρχή, ήταν, κυρίως, ποιήματα.
Τα πεζογραφήματα, που δημοσιεύθηκαν στα εβδομαδιαία περιοδικά της Τραπεζούντας Εύξεινος Πόντος (1880 -1881) και Αστήρ του Πόντου (1884 - 1886) είναι, κυρίως, μεταφράσεις ξένων συγγραφέων και κάποιες απόπειρες συγγραφής πεζογραφημάτων από Πόντιους λογοτέχνες.
Μετά το 1910 (δεκαπενθήμερο περιοδικό Επιθεώρησις της Τραπεζούντας, το μηνιαίο περιοδικό της Μερζιφούντας Πόντος) εμφανίζονται τα πρώτα αξιόλογα πεζογραφήματα (Γεώργος Κ. Φωτιάδης, Νίκος Καπετανίδης, Φίλων Κτενίδης κ. ά.).
Τα ποιήματα του τέλους του 19ου αιώνα και της πρώτης δεκαετίας του 20ού είναι αξιόλογα και είναι χαρακτηριστικά των λογοτεχνικών τάσεων στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη και τη Ρωσία. Ποιητές αυτής της περιόδου, που δημοσίευαν σχεδόν αποκλειστικά τα ποιήματά τους σε περιοδικά
και εφημερίδες, είναι οι: Χρυσόστομος Συμβουλίδης, Ανδρέας Σιμώνωφ, Ιωάννης Παρχαρίδης, Γεώργιος Προυσσαίος, Γεώργιος Κουτσούρης, Ιωάννης Βαλαβάνης, Ιωάννης Καλανταρίδης, ο Ιωάννης Αηδονίδης κ. ά. Ορισμένοι από αυτούς τύπωσαν τα ποιήματά τους ή τα θεατρικά τους έργα (κυρίως) σε βιβλία, όπως ο Περικλής Τριανταφυλλίδης, ο Γεώργιος Κουτσούρης, ο Ιωάννης Βαλαβάνης, ο Ελευθέριος Φοινικόπουλος, ο Φίλων Κτενίδης κ. ά.
Μετά το 1910 και μέσα από τα περιοδικά Επιθεώρησις της Τραπεζούντας και Πόντος της Μερζιφούντας, καθώς και από περιοδικά και εφημερίδες που κυκλοφορούν στη Ρωσία, τη Γεωργία και την Ουκρανία, εμφανίζεται μια σειρά νέων λογοτεχνών, που άφησαν την καθαρεύουσα των προηγουμένων και γράφουν πλέον στη δημοτική ποιήματα και πεζογραφήματα και σπάνια χρησιμοποιούν στην ποίηση την ποντιακή διάλεκτο.
Ανάμεσά τους οι Φίλων Κτενίδης, Νίκος Καπετανίδης, Φίλιππος Χειμωνίδης, Μαρίκα Φιλιππίδου, Γεώργος Κ. Φωτιάδης, Αριστείδης Ιεροκλής, Γιάγκος Κ. Φωτιάδης, Γιάγκος Λ. Κανονίδης, Κατίγκω Καλευρά, Σοφία Κοκκά, Μάγδα Καμπουρίδου, που έγραψαν ποιήματα στην ποντιακή διάλεκτο, δημοσιεύθηκαν σε περιοδικά, όπως τα Ποντιακά Φύλλα, στην Αθήνα, η Ποντιακή Εστία, στη Θεσσαλονίκη, η Ποντιακή Ηχώ, στην Αθήνα, το Ποντιακό Βήμα Κοζάνης και άλλα, καθώς και σε εφημερίδες ή κυκλοφόρησαν σε βιβλία.
Την περίοδο αυτή σημειώνεται πραγματική λογοτεχνική απογείωση από τους νοσταλγούς των αλησμόνητων πατρίδων, πρόσφυγες της πρώτης γενιάς, αλλά και από άτομα της δεύτερης και τρίτης γενιάς. Τα ονόματα και τα έργα είναι πάρα πολλά.
Αναφέρονται, ενδεικτικά, μόνον τα ονόματα των: Φίλωνα Κτενίδη, Ξένου Ξενίτα (Ξενοφών Άκογλους), Γιώργου Ζερζελίδη, Παντελή Μελανοφρύδη, Γεώργιου Κανδηλάπτη, Στάθη Ευσταθιάδη, Πόλυ Χάιτα, Σταύρου Κοταμανίδη, Ελευθέριου Ελευθεριάδη, Ηλία Τσιρκινίδη, Μαίρης Κωνσταντινίδου, Βέρας Αντωνιάδου - Κεσίδου, Δημήτρη Παρασκευόπουλου, Κώστα Διαμαντίδη, Ελένης Πιπερίδου-Λαφαζάνη, Σταύρου Μακρίδη, Χάρη Τζαμτζίδη, Γιάννη Μιχαηλίδη, Θεόδωρου Αμπεριάδη.
Υπάρχουν και τα λογοτεχνικά έργα, που έγραψαν Πόντιοι στη νεοελληνική, που, αρκετές φορές, αναφέρονται στους Πόντιους και τον Πόντο και είναι αξιόλογα. Ανάμεσά τους ο Αγαθάγγελος Φωστηρόπουλος, ο Θεόκλητος Καριπίδης, ο Χρήστος Σαμουηλίδης, ο Νίκος Γρηγοριάδης, ο Χάρης Τσιρκινίδης, ο Κώστας Καλλίδης, ο Κώστας Λαχάς, ο Λάζαρος Παυλίδης, ο Φόρης Παροτίδης, η Έλλη Αλμετίδου-Κουτσιαλή, ο Πάνος Καϊσίδης, ο Ανέστης Ευαγγέλου, ο Χρήστος Παπαδόπουλος,ο ΒίκτοραςΣιβετίδης, η Νόρα Κωνσταντινίδου,η Δέσποινα Πολυχρονίδου, ο Μάξιμος Σιβετίδης, ο Κωστής Μοσκώφ, ο Θανάσης Γεωργιάδης και πολλοί άλλοι.
 |
| Γιάκομπ Φαλμεράιερ |
Δεν υπάρχουν, επίσης, παρά ελάχιστα στοιχεία, για τη λογοτεχνία στον τουρκοκρατούμενο Πόντο.
Από τις δύο αυτές μεγάλες περιόδους της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού υπάρχουν, κυρίως, τα δημοτικά τραγούδια, οι λαϊκές διηγήσεις και τα παραμύθια.
Επομένως, ως συνέχεια της αρχαίας λογοτεχνικής παράδοσης των Ποντίων θα πρέπει, μέχρι στιγμής (η έρευνα συνεχίζεται), να θεωρηθούν τα μετά το 1860 (Οι φυγάδες του Περικλή Τριανταφυλλίδη) εμφανισθέντα λογοτεχνικά έργα, τα οποία, στην αρχή, ήταν, κυρίως, ποιήματα.
Τα πεζογραφήματα, που δημοσιεύθηκαν στα εβδομαδιαία περιοδικά της Τραπεζούντας Εύξεινος Πόντος (1880 -1881) και Αστήρ του Πόντου (1884 - 1886) είναι, κυρίως, μεταφράσεις ξένων συγγραφέων και κάποιες απόπειρες συγγραφής πεζογραφημάτων από Πόντιους λογοτέχνες.
Μετά το 1910 (δεκαπενθήμερο περιοδικό Επιθεώρησις της Τραπεζούντας, το μηνιαίο περιοδικό της Μερζιφούντας Πόντος) εμφανίζονται τα πρώτα αξιόλογα πεζογραφήματα (Γεώργος Κ. Φωτιάδης, Νίκος Καπετανίδης, Φίλων Κτενίδης κ. ά.).
Τα ποιήματα του τέλους του 19ου αιώνα και της πρώτης δεκαετίας του 20ού είναι αξιόλογα και είναι χαρακτηριστικά των λογοτεχνικών τάσεων στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη και τη Ρωσία. Ποιητές αυτής της περιόδου, που δημοσίευαν σχεδόν αποκλειστικά τα ποιήματά τους σε περιοδικά
 |
| Κωστής Μοσκώφ |
Μετά το 1910 και μέσα από τα περιοδικά Επιθεώρησις της Τραπεζούντας και Πόντος της Μερζιφούντας, καθώς και από περιοδικά και εφημερίδες που κυκλοφορούν στη Ρωσία, τη Γεωργία και την Ουκρανία, εμφανίζεται μια σειρά νέων λογοτεχνών, που άφησαν την καθαρεύουσα των προηγουμένων και γράφουν πλέον στη δημοτική ποιήματα και πεζογραφήματα και σπάνια χρησιμοποιούν στην ποίηση την ποντιακή διάλεκτο.
Ανάμεσά τους οι Φίλων Κτενίδης, Νίκος Καπετανίδης, Φίλιππος Χειμωνίδης, Μαρίκα Φιλιππίδου, Γεώργος Κ. Φωτιάδης, Αριστείδης Ιεροκλής, Γιάγκος Κ. Φωτιάδης, Γιάγκος Λ. Κανονίδης, Κατίγκω Καλευρά, Σοφία Κοκκά, Μάγδα Καμπουρίδου, που έγραψαν ποιήματα στην ποντιακή διάλεκτο, δημοσιεύθηκαν σε περιοδικά, όπως τα Ποντιακά Φύλλα, στην Αθήνα, η Ποντιακή Εστία, στη Θεσσαλονίκη, η Ποντιακή Ηχώ, στην Αθήνα, το Ποντιακό Βήμα Κοζάνης και άλλα, καθώς και σε εφημερίδες ή κυκλοφόρησαν σε βιβλία.
Την περίοδο αυτή σημειώνεται πραγματική λογοτεχνική απογείωση από τους νοσταλγούς των αλησμόνητων πατρίδων, πρόσφυγες της πρώτης γενιάς, αλλά και από άτομα της δεύτερης και τρίτης γενιάς. Τα ονόματα και τα έργα είναι πάρα πολλά.
Αναφέρονται, ενδεικτικά, μόνον τα ονόματα των: Φίλωνα Κτενίδη, Ξένου Ξενίτα (Ξενοφών Άκογλους), Γιώργου Ζερζελίδη, Παντελή Μελανοφρύδη, Γεώργιου Κανδηλάπτη, Στάθη Ευσταθιάδη, Πόλυ Χάιτα, Σταύρου Κοταμανίδη, Ελευθέριου Ελευθεριάδη, Ηλία Τσιρκινίδη, Μαίρης Κωνσταντινίδου, Βέρας Αντωνιάδου - Κεσίδου, Δημήτρη Παρασκευόπουλου, Κώστα Διαμαντίδη, Ελένης Πιπερίδου-Λαφαζάνη, Σταύρου Μακρίδη, Χάρη Τζαμτζίδη, Γιάννη Μιχαηλίδη, Θεόδωρου Αμπεριάδη.
Υπάρχουν και τα λογοτεχνικά έργα, που έγραψαν Πόντιοι στη νεοελληνική, που, αρκετές φορές, αναφέρονται στους Πόντιους και τον Πόντο και είναι αξιόλογα. Ανάμεσά τους ο Αγαθάγγελος Φωστηρόπουλος, ο Θεόκλητος Καριπίδης, ο Χρήστος Σαμουηλίδης, ο Νίκος Γρηγοριάδης, ο Χάρης Τσιρκινίδης, ο Κώστας Καλλίδης, ο Κώστας Λαχάς, ο Λάζαρος Παυλίδης, ο Φόρης Παροτίδης, η Έλλη Αλμετίδου-Κουτσιαλή, ο Πάνος Καϊσίδης, ο Ανέστης Ευαγγέλου, ο Χρήστος Παπαδόπουλος,ο ΒίκτοραςΣιβετίδης, η Νόρα Κωνσταντινίδου,η Δέσποινα Πολυχρονίδου, ο Μάξιμος Σιβετίδης, ο Κωστής Μοσκώφ, ο Θανάσης Γεωργιάδης και πολλοί άλλοι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου