Στις αρχές του 1919 έφτασε στην Αμισό απ' την Κωνσταντινούπολη ένας Τούρκος συνταγματάρχης, ο Μουσταφά Κεμάλ μαζί με μερικούς άλλους αξιωματικούς, απεσταλμένος μ' επίσημη πληρεξουσιότητα από το σουλτάνο.
Ο Κεμάλ μου έγραψε αμέσως επιστολή και με προσκαλούσε μαζί με τους πρόκριτους να πάμε να τον συναντήσουμε στο διοικητήριο. Αλλά σ' εποχή εθνικών θριάμβων κι εξευτελισμού της Τουρκίας θεωρήθηκε εντελώς περιττή κάθε επαφή μας με τους Τούρκους.
Και γι' αυτό δεν πήγε κανένας από μας στο διοικητήριο. Άλλωστε τι σκοπό μπορούσε να 'χει αυτή η συνάντηση, αφού είχε πια αποφασισθεί ο διαμελισμός της Τουρκίας; Ίσως για να ζητήσει, όπως είχε γίνει και άλλοτε, καμιά εξυπηρέτηση από τους συμμάχους. Κανένας δε μπορούσε τότε να φαντασθεί με τι πρόγραμμα ερχόταν στην Ανατολή ο Κεμάλ. Έπειτα κι από το κέντρο είχαμε οδηγίες ν' αποφεύγουμε στο εξής κάθε επικοινωνία με τους Τούρκους.
Ο Κεμάλ, αφού έμεινε είκοσι μέρες στην Αμισό, έφυγε για το εσωτερικό και πήγε στην Κάβζα και την Αμάσεια.
Από 'κει σε λίγες μέρες μαθεύτηκε πως καλούσε τους Τούρκους σε μυστικές συνεδριάσεις και τους προέτρεπε να φροντίσουν να εξοπλισθούν με κάθε τρόπο, για να διώξουν τον εχθρό από τα τουρκικά εδάφη.
Φεύγοντας απ' την Αμάσεια πήγε στη Σεβάστεια απ' όπου σε λίγο άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες τουρκικές συμμορίες οργανωμένες απ' τον ίδιο.
Δυστυχώς πολύ αργά καταλάβαμε ποιος ήταν ο σκοπός της περιοδείας του, γιατί ήταν πολύ εύκολο στο δρόμο ανάμεσα απ' την Αμισό και την Κάβζα να εξαφανιστεί τελείως ο Κεμάλ με την ομάδα του, αφού όλοι οι δρόμοι ήταν πιασμένοι από χιλιάδες Έλληνες αντάρτες. Ήταν αλήθεια πολύ αργά. 'Οταν το κατάλαβα το πουλί είχε πετάξει μεσ' απ' τα χέρια μου.
Μέσα σε λίγο διάστημα οργανώθηκαν πάμπολλες τουρκικές συμμορίες που σκότωναν και λήστευαν Έλληνες χωρικούς. Κάποια μέρα μάλιστα, ενώ ο επίσκοπος της Μητροπόλεως Ευθύμιος (το κοσμικό του όνομα ήταν Ζήλων Αγριτέλης απ' τη Μυτιλήνη) επέστρεφε από την Πάφρα, η συμμορία κάποιου Μεχμέτ έπιανε στο δρόμο τις άμαξες ψάχνοντας να τον βρει. Αλλά η δική του άμαξα κατά καλή του τύχη κατάφερε να ξεφύγει κι η συμμορία του Μεχμέτ αρκέστηκε να τους πυροβολεί από μακριά, μα χωρίς να τους πετύχει. Κι έτσι σώθηκε ο επίσκοπος από βέβαιο θάνατο.
Τότε πια άρχισα κι εγώ με μακρά υπομνήματα να εκθέτω, όπου νόμιζα σκόπιμο την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί και να ζητώ άμεση επέμβαση των αρχών κατοχής. Κι έτσι οι 'Αγγλοι μας έστειλαν στην Αμισό στρατιωτική δύναμη από δύο χιλιάδες άνδρες των αποικιών και παράλληλα υποχρέωσαν το σουλτάνο ν' ανακαλέσει τον Κεμάλ.
Αυτός όμως δεν πειθάρχησε στη διαταγή της κυβερνήσεώς του και γι' αυτό κηρύχθηκε αντάρτης. Τότε συνεκάλεσε μεγάλα συνέδρια στη Σεβάστεια, στο Ερζερούμ, στην Άγκυρα και τελικά σχημάτισε άλλη, δική του κυβέρνηση, στην οποία υποτάχτηκαν όλα τα βιλαέτια της Ανατολής.
Έτσι οι Τούρκοι είχαν δύο κυβερνήσεις, μια στην Κωνσταντινούπολη υπό το σουλτάνο κι άλλη μια στην Άγκυρα υπό τον Κεμάλ. Αυτής της τελευταίας η εξουσία απλωνόταν σχεδόν και σ' όλη τη Μικρά Ασία, εκτός απ' το κομμάτι που είχε παραχωρηθεί οριστικά στην Ελλάδα με τη συνθήκη των Σερβών.
Εδώ πρέπει να υπενθυμίσω πως όταν ο Κεμάλ έφτασε στην Αμισό στις αρχές του 1919 η Σμύρνη και η ενδοχώρα της δεν είχαν ακόμα καταληφθεί απ' τον ελληνικό στρατό.
Κατά τα μέσα του 1920 λαβαίνω ένα τηλεγράφημα του οικουμενικού Πατριαρχείου που με καλούσε να πάω αμέσως στην Πόλη, για να πάρω μέρος σαν μέλος της Ιεράς Συνόδου στην εκλογή του οικουμενικού Πατριάρχη.
Μαζί όμως με το τηλεγράφημα του Πατριαρχείου έλαβα κι ένα σωρό τηλεγραφήματα και γράμματα φίλων που με παρακαλούσαν να φύγω όσο μπορούσα πιο γρήγορα, για να λάβω ενεργό μέρος στην πατριαρχική εκλογή.
Έτσι, αφού τακτοποίησα βιαστικά τις υποθέσεις της Μητροπόλεως κι ανέθεσα τη διαχείριση των εθνικών ζητημάτων στο βοηθό Επίσκοπο Ευθύμιο και στον πρωτοσύγγελό μου Πλάτωνα, αναχώρησα για την Κωνσταντινούπολη. Τοποτηρητής του οικουμενικού θρόνου ήταν ο Προύσης Δωρόθεος. Εμένα μ' εξέλεξαν πρόεδρο του μικρού συμβουλίου, καθώς και των επιτροπών που είχαν συσταθεί για τη σύνταξη των υπομνημάτων του εθνικού κέντρου προς τα συνέδρια της ειρήνης, όπου διεκδικούντο τα εθνικά μας δίκαια.
Αλλά και προφορικά εξέθεσα επανειλημμένως στους αρμοστές των συμμάχων στην Κωνσταντινούπολη τη νέα κατάσταση στην ανατολή και τους παρακινούσα να πάρουν δραστικά μέτρα, για να προλάβουν και νέα επιδείνωση της κατάστασης. Δεν πέρασε όμως πολύς καιρός και τα λιμάνια του Πόντου και της Μαύρης Θάλασσας αποκλείστηκαν εντελώς, κάθε προσωπική επικοινωνία μεταξύ Κωνσταντινουπόλεως και Πόντου διεκόπη, και στην αλληλογραφία επεβλήθη αυστηρότατη λογοκρισία.
Τότε άρχισα να συγκεντρώνω στο σπίτι μου τους δυσαρεστημένους Τούρκους, Κούρδους και Κιρκάσιους και να τους προτρέπω να εισβάλουν στην ανατολή και να δημιουργήσουν αντιπερισπασμό στο παράνομο κράτος του Κεμάλ, σχηματίζοντας, ισχυρά ανταρτικά σώματα.
Ανάμεσα σ' αυτούς ήταν και ο Κούρδος Μουσταφά πασάς, πρόεδρος του στρατοδικείου, που κατεδίκασε σε θάνατο τον κακούργο μουτεσαρίφη τουΥοσγάτ (πόλη της Μέσης Μικράς Ασίας, είκοσι έξι ώρες ΒΔ της Καισάρειας έδρα μουτεσαρίφη), τον σφαγέα των Αρμενίων.
Άλλος ήταν ο Ριφάτ βέης Μεβλανζαδές, ιδιοκτήτης και διευθυντής της εφημερίδας "Σερμπεστί" (Ελευθερία), ο Αβδούλ - Καδίρ, Κούρδος γερουσιαστής που αργότερα απαγχονίστηκε απ' τον Κεμάλ, οι Κιρκάσιοι της Νικομήδειας, ο γιατρός Τζεμάλ βέης απ' το Τσορούμ, ένας απ' τους οργανωτές της επανάστασης του Υοσγάτ, ο Δελή - Μπας Μεχμέτ αγάς από το Ικόνιο, που κατόρθωσε να το καταλάβει με επανάσταση, μα όταν την κατέστειλε ο Κεμάλ, κατέφυγε για να σωθεί στη Μερσίνα που διατελούσε τότε υπό γαλλική κατοχή.
Όταν όμως επρόκειτο να παραδοθεί η Κιλικία στον Κεμάλ, αυτός με δεκαπέντε ενόπλους οπαδούς του έφυγε κι ήρθε στην Κωνσταντινούπολη. Δεν πέρασαν όμως πολλές μέρες κι ένα άλλο σώμα δικό του που κατευθυνόταν και αυτό στην Κωνσταντινούπολη, συνελήφθη στο λιμάνι της Αττάλειας πάνω στο ατμόπλοιο απ' το στρατό του Κεμάλ και απαγχονίστηκε.
Αντιγόνη Μπέλου-Θρεψιάδου : Μορφές Μακεδονομάχων και τα Ποντιακά του Γερμανού Καραβαγγέλη
 |
| Μουσταφά Κεμάλ |
Και γι' αυτό δεν πήγε κανένας από μας στο διοικητήριο. Άλλωστε τι σκοπό μπορούσε να 'χει αυτή η συνάντηση, αφού είχε πια αποφασισθεί ο διαμελισμός της Τουρκίας; Ίσως για να ζητήσει, όπως είχε γίνει και άλλοτε, καμιά εξυπηρέτηση από τους συμμάχους. Κανένας δε μπορούσε τότε να φαντασθεί με τι πρόγραμμα ερχόταν στην Ανατολή ο Κεμάλ. Έπειτα κι από το κέντρο είχαμε οδηγίες ν' αποφεύγουμε στο εξής κάθε επικοινωνία με τους Τούρκους.
Ο Κεμάλ, αφού έμεινε είκοσι μέρες στην Αμισό, έφυγε για το εσωτερικό και πήγε στην Κάβζα και την Αμάσεια.
Από 'κει σε λίγες μέρες μαθεύτηκε πως καλούσε τους Τούρκους σε μυστικές συνεδριάσεις και τους προέτρεπε να φροντίσουν να εξοπλισθούν με κάθε τρόπο, για να διώξουν τον εχθρό από τα τουρκικά εδάφη.
Φεύγοντας απ' την Αμάσεια πήγε στη Σεβάστεια απ' όπου σε λίγο άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες τουρκικές συμμορίες οργανωμένες απ' τον ίδιο.
Δυστυχώς πολύ αργά καταλάβαμε ποιος ήταν ο σκοπός της περιοδείας του, γιατί ήταν πολύ εύκολο στο δρόμο ανάμεσα απ' την Αμισό και την Κάβζα να εξαφανιστεί τελείως ο Κεμάλ με την ομάδα του, αφού όλοι οι δρόμοι ήταν πιασμένοι από χιλιάδες Έλληνες αντάρτες. Ήταν αλήθεια πολύ αργά. 'Οταν το κατάλαβα το πουλί είχε πετάξει μεσ' απ' τα χέρια μου.
 |
| Ευθύμιος Αγριτέλης |
Μέσα σε λίγο διάστημα οργανώθηκαν πάμπολλες τουρκικές συμμορίες που σκότωναν και λήστευαν Έλληνες χωρικούς. Κάποια μέρα μάλιστα, ενώ ο επίσκοπος της Μητροπόλεως Ευθύμιος (το κοσμικό του όνομα ήταν Ζήλων Αγριτέλης απ' τη Μυτιλήνη) επέστρεφε από την Πάφρα, η συμμορία κάποιου Μεχμέτ έπιανε στο δρόμο τις άμαξες ψάχνοντας να τον βρει. Αλλά η δική του άμαξα κατά καλή του τύχη κατάφερε να ξεφύγει κι η συμμορία του Μεχμέτ αρκέστηκε να τους πυροβολεί από μακριά, μα χωρίς να τους πετύχει. Κι έτσι σώθηκε ο επίσκοπος από βέβαιο θάνατο.
Τότε πια άρχισα κι εγώ με μακρά υπομνήματα να εκθέτω, όπου νόμιζα σκόπιμο την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί και να ζητώ άμεση επέμβαση των αρχών κατοχής. Κι έτσι οι 'Αγγλοι μας έστειλαν στην Αμισό στρατιωτική δύναμη από δύο χιλιάδες άνδρες των αποικιών και παράλληλα υποχρέωσαν το σουλτάνο ν' ανακαλέσει τον Κεμάλ.
Αυτός όμως δεν πειθάρχησε στη διαταγή της κυβερνήσεώς του και γι' αυτό κηρύχθηκε αντάρτης. Τότε συνεκάλεσε μεγάλα συνέδρια στη Σεβάστεια, στο Ερζερούμ, στην Άγκυρα και τελικά σχημάτισε άλλη, δική του κυβέρνηση, στην οποία υποτάχτηκαν όλα τα βιλαέτια της Ανατολής.
Έτσι οι Τούρκοι είχαν δύο κυβερνήσεις, μια στην Κωνσταντινούπολη υπό το σουλτάνο κι άλλη μια στην Άγκυρα υπό τον Κεμάλ. Αυτής της τελευταίας η εξουσία απλωνόταν σχεδόν και σ' όλη τη Μικρά Ασία, εκτός απ' το κομμάτι που είχε παραχωρηθεί οριστικά στην Ελλάδα με τη συνθήκη των Σερβών.
Εδώ πρέπει να υπενθυμίσω πως όταν ο Κεμάλ έφτασε στην Αμισό στις αρχές του 1919 η Σμύρνη και η ενδοχώρα της δεν είχαν ακόμα καταληφθεί απ' τον ελληνικό στρατό.
Κατά τα μέσα του 1920 λαβαίνω ένα τηλεγράφημα του οικουμενικού Πατριαρχείου που με καλούσε να πάω αμέσως στην Πόλη, για να πάρω μέρος σαν μέλος της Ιεράς Συνόδου στην εκλογή του οικουμενικού Πατριάρχη.
Μαζί όμως με το τηλεγράφημα του Πατριαρχείου έλαβα κι ένα σωρό τηλεγραφήματα και γράμματα φίλων που με παρακαλούσαν να φύγω όσο μπορούσα πιο γρήγορα, για να λάβω ενεργό μέρος στην πατριαρχική εκλογή.
Έτσι, αφού τακτοποίησα βιαστικά τις υποθέσεις της Μητροπόλεως κι ανέθεσα τη διαχείριση των εθνικών ζητημάτων στο βοηθό Επίσκοπο Ευθύμιο και στον πρωτοσύγγελό μου Πλάτωνα, αναχώρησα για την Κωνσταντινούπολη. Τοποτηρητής του οικουμενικού θρόνου ήταν ο Προύσης Δωρόθεος. Εμένα μ' εξέλεξαν πρόεδρο του μικρού συμβουλίου, καθώς και των επιτροπών που είχαν συσταθεί για τη σύνταξη των υπομνημάτων του εθνικού κέντρου προς τα συνέδρια της ειρήνης, όπου διεκδικούντο τα εθνικά μας δίκαια.
 |
| Γερμανός Καραβσγγέλης |
Τότε άρχισα να συγκεντρώνω στο σπίτι μου τους δυσαρεστημένους Τούρκους, Κούρδους και Κιρκάσιους και να τους προτρέπω να εισβάλουν στην ανατολή και να δημιουργήσουν αντιπερισπασμό στο παράνομο κράτος του Κεμάλ, σχηματίζοντας, ισχυρά ανταρτικά σώματα.
Ανάμεσα σ' αυτούς ήταν και ο Κούρδος Μουσταφά πασάς, πρόεδρος του στρατοδικείου, που κατεδίκασε σε θάνατο τον κακούργο μουτεσαρίφη τουΥοσγάτ (πόλη της Μέσης Μικράς Ασίας, είκοσι έξι ώρες ΒΔ της Καισάρειας έδρα μουτεσαρίφη), τον σφαγέα των Αρμενίων.
Άλλος ήταν ο Ριφάτ βέης Μεβλανζαδές, ιδιοκτήτης και διευθυντής της εφημερίδας "Σερμπεστί" (Ελευθερία), ο Αβδούλ - Καδίρ, Κούρδος γερουσιαστής που αργότερα απαγχονίστηκε απ' τον Κεμάλ, οι Κιρκάσιοι της Νικομήδειας, ο γιατρός Τζεμάλ βέης απ' το Τσορούμ, ένας απ' τους οργανωτές της επανάστασης του Υοσγάτ, ο Δελή - Μπας Μεχμέτ αγάς από το Ικόνιο, που κατόρθωσε να το καταλάβει με επανάσταση, μα όταν την κατέστειλε ο Κεμάλ, κατέφυγε για να σωθεί στη Μερσίνα που διατελούσε τότε υπό γαλλική κατοχή.
Όταν όμως επρόκειτο να παραδοθεί η Κιλικία στον Κεμάλ, αυτός με δεκαπέντε ενόπλους οπαδούς του έφυγε κι ήρθε στην Κωνσταντινούπολη. Δεν πέρασαν όμως πολλές μέρες κι ένα άλλο σώμα δικό του που κατευθυνόταν και αυτό στην Κωνσταντινούπολη, συνελήφθη στο λιμάνι της Αττάλειας πάνω στο ατμόπλοιο απ' το στρατό του Κεμάλ και απαγχονίστηκε.
Αντιγόνη Μπέλου-Θρεψιάδου : Μορφές Μακεδονομάχων και τα Ποντιακά του Γερμανού Καραβαγγέλη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου