Σημαντική συμβολή στην πολιτιστική ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης είχε ο Τύπος, γενικά, και οι εφημερίδες και τα περιοδικά, που εξέδωσαν, από το 1924 και μετά, οι Έλληνες προσφυγικής καταγωγής, είτε ως ιδιώτες είτε — και κυρίως - ως συλλογικοί φορείς. Πρωταρχικός στόχος, βέβαια, των εντύπων των Μικρασιατών, των Ποντίων και των Θρακιωτών στην Ελλάδα ήταν να κρατήσουν το καντήλι της μνήμης αναμμένο, αλλά, ταυτόχρονα με την υπηρέτηση αυτού του στόχου, ένα μεγάλο μέρος Ελλήνων ερχόταν συνεχώς σε επαφή, μέσω αυτών των εντύπων, με την ακένωτη πηγή των πολιτιστικών αξιών, των παλαιότερων και των σύγχρονων.
Οι εφημερίδες και τα περιοδικά που εκδίδουν οι εθνικοτοπικές ομάδες του Ελληνισμού, είτε στην Ελλάδα είτε στις χώρες όπου ζει μεγάλος αριθμός Ελλήνων, εκτός από τους παραπάνω, πολύ βασικούς στόχους, αποτελούν και θα αποτελέσουν και στο μέλλον πηγές άντλησης ανεκτίμητων πληροφοριών για τη συγγραφή της γενικότερης ιστορίας του Ελληνισμού.
Στον πολιτισμό συνέβαλλαν τα έντυπα αυτά, με δημοσιεύματα για την ιστορία, συνολικά, των αλησμόνητων πατρίδων, αλλά και του κάθε τόπου, ξεχωριστά, τους χορούς, τα τραγούδια, τα ήθη και έθιμα, με κάποιες δειλές συγκρίσεις με αυτά που γνώρισαν, όταν έφτασαν στην Ελλάδα. Οι λίγοι φορείς, που υπήρχαν στην αρχή, παρά τις καλές προθέσεις και τις προσπάθειες αρκετών αξιόλογων ανθρώπων, λόγω της στενότητας του χώρου, στον οποίο κινούνταν, δεν μπορούσαν να έχουν τόσο πλατιά απήχηση όση είχαν τα έντυπα, με τη μικρή ή μεγάλη κυκλοφορία τους.
Είναι σημαντικό το γεγονός και θα πρέπει να τονιστεί, ότι διακρίνεται μια πολιτιστική ιδιαιτερότητα στους Πόντιους, που οφείλεται, κατά κύριο λόγο στα ποντιακά περιοδικά και τις εφημερίδες. Είναι η ανάπτυξη του ποντιακού θεάτρου και της λογοτεχνίας των Ποντίων. Η ανάπτυξη στην Ελλάδα και των δύο αυτών μορφών πολιτισμού αποτελούσε συνέχεια μιας μακρόχρονης προσφοράς στον Πόντο και τη Νότια Ρωσία - εκατόν πενήντα χρόνων, τουλάχιστον - στους δύο αυτούς τομείς.
Οι πρόσφυγες, γενικά, καθοδηγήθηκαν και βοηθήθηκαν από τις εφημερίδες και τα περιοδικά τους να παραμείνουν κοντά στους φορείς τους, που παλαιότερα και τώρα είναι φορείς πολιτισμού, πρώτα, και μετά είναι διεκδικητικοί. Αλλά και το μεγαλύτερο μέρος των διεκδικήσεών τους αφορά τον πολιτισμό, όπως είναι π. χ. η διεκδίκηση για αναγνώριση της ιστορίας και του πολιτισμού των Ελλήνων της Ανατολής από την ελληνική πατρίδα. Πολλά άρθρα, που δημοσιεύτηκαν στα έντυπα αυτά, τόνιζαν την αναγκαιότητα εμβολιασμού του ελλαδικού πολιτισμού με τον πολιτισμό των Ελλήνων της Ανατολής, ώστε να αναδειχθεί, έτσι, ο συνολικότερος νεοελληνικός πολιτισμός και να αποτελέσει η σύνθεση αυτή ένα νέο, δυναμικό, ξεκίνημα για νέες πολιτιστικές κατακτήσεις.
Οπωσδήποτε, διαβάζοντας τα δημοσιευμένα άρθρα, ρεπορτάζ, σχόλια και ειδήσεις στις εφημερίδες των προσφύγων του 1922 - 1923 μπορεί ο αναγνώστης να κάνει μερικούς συσχετισμούς με σημερινά γεγονότα, που μοιάζουν ως επανάληψη όσων διαδραματίσθηκαν πριν από ογδόντα και πλέον χρόνια στις αλησμόνητες πατρίδες της Ανατολής, αλλά και εδώ στην Ελλάδα πριν από μερικές δεκαετίες. Πολλά από αυτά αφορούν τον πολιτισμό τότε και τώρα.
Έτσι, ο σημερινός αναγνώστης θα μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα αρκετά από τα σύγχρονα πολιτιστικά, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά φαινόμενα, που διαφορετικά φαίνονται ξεκομμένα από την ιστορία.
Δυστυχώς, ελάχιστες φορές θυμούνται οι σύγχρονοι Έλληνες εκείνους τους παλαιούς αγωνιστές δημοσιογράφους και τις εφημερίδες και τα περιοδικά, που υπηρέτησαν με συνέπεια το μεγάλο ζήτημα του προσφυγικού ελληνισμού. Μια αναγνώριση επάξια αυτής της προσφοράς θα ήταν να μπει στα διδακτικά βιβλία ένα κεφάλαιο για τον ελληνικό Τύπο και τους ανθρώπους του, με αναφορά των σημαντικότερων ονομάτων δημοσιογράφων και τίτλων εφημερίδων και περιοδικών. Τα Ελληνόπουλα θα πρέπει να μάθουν και για αυτήν την παράμετρο της ελληνικής ιστορίας.
(Ολόκληρη η εισήγηση της κ. Καίτης Μελή-ΙΙαπαπαναγιώτου περιλαμβάνεται στα πρακτικά του συνεδρίου, που θα εκδώσει το ΙΑΠΕ)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου