Η διαδικασία με την οποία οι Έλληνες μουσουλμάνοι κατευθύνονταν προς τις πόλεις και τις περιοχές της Τουρκίας ήταν εντελώς αυθαίρετη. Υπήρχε κάποιος χώρος για διαπραγματεύσεις, αλλά οι μετανάστες ήταν ουσιαστικά σε μειονεκτική θέση εκτός αν είχαν φέρει μαζί τους αρκετά χρήματα ώστε να αναλάβουν οι ίδιοι την εγκατάσταση τους. Οι υπόλοιποι σκορπίζονταν όπως-όπως σε εδάφη όπου παλαιότερα ζούσαν οι Έλληνες, στα παράλια του Αιγαίου, της Μαύρης Θάλασσας και βαθιά στην ενδοχώρα της Ανατολίας όπου είχαν υπάρξει σημαντικές χριστιανικές κοινότητες.
Οι δυτικές περιοχές - ειδικά η Θράκη και τα λιμάνια του Αιγαίου- ήταν οι πιο δημοφιλείς προορισμοί. Τον Απρίλιο του 1924 έγινε μία διαδήλωση στην Ισταμπούλ από μία ομάδα 450 μεταναστών που μόλις είχαν φτάσει από τη Δράμα της βόρειας Ελλάδας και πήγαιναν, παρά τη θέλησή τους, στη Σαμψούντα, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας όπου έχουν τις ρίζες τους πολλοί από τους σημερινούς κατοίκους της Δράμας.
Κάτω από τα βλέμματα των αστυνομικών απαίτησαν να μεταφερθούν στην κοντινή Θράκη τοποθετώντας τις γυναίκες επικεφαλής της πορείας ώστε να εμποδίσουν την αστυνομία να επέμβει.
Στο τέλος όμως οι αρχές κατάφεραν να πείσουν τους μετανάστες ότι δεν είχαν άλλη επιλογή από το να εγκατασταθούν στο λιμάνι της Μαύρης Θάλασσας. Γενικά, όταν έφτασαν στον προορισμό τους, οι πιο φτωχοί μετανάστες συνειδητοποίησαν ότι οι ευκαιρίες για καλυτέρευση της κατάστασης ήταν ελάχιστες και, στην περίπτωση που δημιουργούσαν προβλήματα, η κυβέρνηση θα τους στερούσε τις παροχές.
Μόνο όταν οι μετανάστες έφτασαν στον προορισμό τους έγινε μία προσπάθεια να τους διανεμηθεί γη ανάλογη με τις ικανότητές τους και σπίτια που τα περισσότερα ανήκαν σε Έλληνες. Αν ήταν κάτοικοι πόλεων που είχαν εγκατασταθεί σε κυρίως αγροτικές περιοχές - ή και το αντίθετο - συχνά ήταν αργά για να διορθωθεί το λάθος.
Για παράδειγμα, μία ομάδα αγροτών μαζί με τα ζώα τους κατέληξε στο αστικό κέντρο του Καϊζερί [Καισάρεια] στην κεντρική Τουρκία. Τους δόθηκαν κατοικίες και μαγαζιά στα οποία εκείνοι στέγασαν τα ζωντανά τους, αλλά όχι χωράφια. Ούτε η επιχείρηση να διανεμηθεί η γη ανάλογα με τις αγροτικές ικανότητες των δικαιούχων ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένη. Καπνοπαραγωγοί βρέθηκαν να φροντίζουν αμπέλια, καλλιεργητές οπωροφόρων να σπέρνουν σιτάρι.
Οι πραγματικές δυσκολίες συχνά άρχιζαν μετά την μοιρασιά. Σπίτια που οι αρχές είχαν υποσχεθεί σε κάποιους μετανάστες πολλές φορές ήταν κατειλημμένα από άλλους ή ήταν σε τόσο κακή κατάσταση που δεν μπορούσαν να επιδιορθωθούν.
Στη Σμύρνη ειδικά, οι περισσότερες κατοικίες Ελλήνων και Αρμενίων που παρέμεναν όρθιες παραχωρούνταν σε τρεις κατηγορίες ανθρώπων: θύματα της πυρκαγιάς του 1922, κατοίκους πόλεων της Ενδοχώρας που είχαν πυρποληθεί από τον ελληνικό στρατό καθώς υποχωρούσε προς τα παράλια, και αδίστακτους ντόπιους πολιτικούς που άρπαζαν ό,τι μπορούσαν.
Γενικά oι μετανάστες από την ελληνική Μακεδονία και την Κρήτη βρέθηκαν να ανταγωνίζονται με πλήθη προσφύγων που είχαν προηγηθεί (από τα Βαλκάνια, για παράδειγμα, ή τον Καύκασο) και επέμεναν ότι είχαν ίσα δικαιώματα στις κρατικές επιχορηγήσεις με τους μετανάστες από την Ελλάδα. Τελικά, όπως τονίζει ο Ονούρ Γιλντιρίμ, επενέβησαν οι ισχυροί τοπικοί πολιτικοί για να ρυθμίσουν αυτές τις περιουσιακές διαμάχες.
Οι ίδιοι πολιτικοί καθώς και διεφθαρμένοι κρατικοί αξιωματούχοι συχνά κρατούσαν τις καλύτερες ιδιοκτησίες για τους εαυτούς τους, τις οικογένειες και τους φίλους τους. Τον Οκτώβριο του 1923, για παράδειγμα, αναφέρθηκε από τη Σμύρνη ότι μερικές από τις πιο πολυτελείς πρώην χριστιανικές κατοικίες της πόλης είχαν καταπατηθεί από ντόπιους μεγαλοκαρχαρίες οι οποίοι τις μοίραζαν στα μέλη των οικογενειών τους. Αντί να χρησιμοποιούνται για τη στέγαση ανθρώπων που τα είχαν ανάγκη, ορισμένα από αυτά τα σπίτια απλώς ενοικιάζονταν για κέρδη τα οποία συνεχώς αυγάταιναν καθώς η αξία των ακινήτων όλο και ανέβαινε.
Οι οικογένειες της Κρήτης και της ελληνικής Μακεδονίας που ήλπιζαν να βρουν κατάλληλη στέγη σε πόλεις όπως η Τούζλα ή η Νταρίτσα δεν μπορούσαν να κάνουν πολλά πράγματα γι' αυτές τις αδικίες. Αλλά η γενική ατμόσφαιρα σκανδάλου που αμαύρωνε την όλη επιχείρηση της εγκατάστασης των προσφύγων στην Τουρκία είχε αντίκτυπο στην νεόκοπη δημοκρατία αν και, παραλόγως, οι επιπτώσεις περιλάμβαναν την πολιτική καταδίκη εκείνων που ήταν υπέρ των μεταναστών.
Τα πράγματα κορυφώθηκαν στο τέλος του 1924 καθώς τα καράβια αποβίβαζαν τους τελευταίους μετανάστες από την Ελλάδα στα τούρκικα λιμάνια και οι διαφορές που υπήρχαν μεταξύ της νεόκοπης άρχουσας τάξης άρχισαν να βγαίνουν στην επιφάνεια.
Ενώ η προσωπική αίγλη του Μουσταφά Κεμάλ ήταν αδιαμφισβήτητη, ο σκληρός ανταγωνισμός μεταξύ των υπαρχηγών του δημιούργησε έντονες διενέξεις. Αφενός υπήρχε μία ισχυρή εθνικιστική πλειοψηφία -εκείνοι που ήθελαν να θεμελιώσουν όσο το δυνατόν πιο γρήγορα ένα αυταρχικό, κοσμικό κράτος- και αφετέρου μία επιφυλακτική μειοψηφία που συχνά εξέφραζε την ανησυχία της για την βιασύνη με την οποία οι παλαιοί οθωμανικοί θεσμοί, συμπεριλαμβανομένου του χαλιφάτου, καταλύονταν.
Σε μία συζήτηση στην Εθνοσυνέλευση τον Νοέμβριο του 1924, η ομάδα των μετριοπαθών με επικεφαλής τον Χουσεΐν Ραούφ Ορμπάι, ένα αξιωματικό του ναυτικού και βετεράνο του εθνικιστικού αγώνα, επιτέθηκε με σφοδρότητα στην σκληροπυρηνική πλειοψηφία με αφορμή τη διαφθορά που μάστιζε την υποδοχή των μεταναστών από την Ελλάδα προκαλώντας τους περιττές ταλαιπωρίες και γεμίζοντας με λεφτά τσέπες ανθρώπων οι οποίοι ήταν ήδη πλούσιοι και ισχυροί.
Η εθνικιστική αρχή του να γίνονται τα πράγματα «με το δικό μας τρόπο» με την απόρριψη κάθε μορφής ξένης βοήθειας ή επίβλεψης στην μετεγκατάσταση των προσφύγων (αντίθετα με αυτό που γινόταν στην Ελλάδα) είχε μετατραπεί σε προπέτασμα καπνού πίσω από το οποίο οργίαζε η διαπλοκή και η κερδοσκοπία σε βάρος τους. Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζονταν οι μετριοπαθείς.
Αν ξεχώριζαν ειδικά το ζήτημα της μετεγκατάστασης, αυτό γινόταν προφανώς επειδή ήταν ο πιο χειροπιαστός και κραυγαλέος τρόπος με τον οποίο τα ιδανικά της δημοκρατίας -ένα κράτος που θα υπηρετούσε και θα προστάτευε όλους τους Τούρκους- είχαν παραβιαστεί.
Bruce Clark
Οι δυτικές περιοχές - ειδικά η Θράκη και τα λιμάνια του Αιγαίου- ήταν οι πιο δημοφιλείς προορισμοί. Τον Απρίλιο του 1924 έγινε μία διαδήλωση στην Ισταμπούλ από μία ομάδα 450 μεταναστών που μόλις είχαν φτάσει από τη Δράμα της βόρειας Ελλάδας και πήγαιναν, παρά τη θέλησή τους, στη Σαμψούντα, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας όπου έχουν τις ρίζες τους πολλοί από τους σημερινούς κατοίκους της Δράμας.
Κάτω από τα βλέμματα των αστυνομικών απαίτησαν να μεταφερθούν στην κοντινή Θράκη τοποθετώντας τις γυναίκες επικεφαλής της πορείας ώστε να εμποδίσουν την αστυνομία να επέμβει.
Στο τέλος όμως οι αρχές κατάφεραν να πείσουν τους μετανάστες ότι δεν είχαν άλλη επιλογή από το να εγκατασταθούν στο λιμάνι της Μαύρης Θάλασσας. Γενικά, όταν έφτασαν στον προορισμό τους, οι πιο φτωχοί μετανάστες συνειδητοποίησαν ότι οι ευκαιρίες για καλυτέρευση της κατάστασης ήταν ελάχιστες και, στην περίπτωση που δημιουργούσαν προβλήματα, η κυβέρνηση θα τους στερούσε τις παροχές.
Μόνο όταν οι μετανάστες έφτασαν στον προορισμό τους έγινε μία προσπάθεια να τους διανεμηθεί γη ανάλογη με τις ικανότητές τους και σπίτια που τα περισσότερα ανήκαν σε Έλληνες. Αν ήταν κάτοικοι πόλεων που είχαν εγκατασταθεί σε κυρίως αγροτικές περιοχές - ή και το αντίθετο - συχνά ήταν αργά για να διορθωθεί το λάθος.
Για παράδειγμα, μία ομάδα αγροτών μαζί με τα ζώα τους κατέληξε στο αστικό κέντρο του Καϊζερί [Καισάρεια] στην κεντρική Τουρκία. Τους δόθηκαν κατοικίες και μαγαζιά στα οποία εκείνοι στέγασαν τα ζωντανά τους, αλλά όχι χωράφια. Ούτε η επιχείρηση να διανεμηθεί η γη ανάλογα με τις αγροτικές ικανότητες των δικαιούχων ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένη. Καπνοπαραγωγοί βρέθηκαν να φροντίζουν αμπέλια, καλλιεργητές οπωροφόρων να σπέρνουν σιτάρι.
Οι πραγματικές δυσκολίες συχνά άρχιζαν μετά την μοιρασιά. Σπίτια που οι αρχές είχαν υποσχεθεί σε κάποιους μετανάστες πολλές φορές ήταν κατειλημμένα από άλλους ή ήταν σε τόσο κακή κατάσταση που δεν μπορούσαν να επιδιορθωθούν.
Στη Σμύρνη ειδικά, οι περισσότερες κατοικίες Ελλήνων και Αρμενίων που παρέμεναν όρθιες παραχωρούνταν σε τρεις κατηγορίες ανθρώπων: θύματα της πυρκαγιάς του 1922, κατοίκους πόλεων της Ενδοχώρας που είχαν πυρποληθεί από τον ελληνικό στρατό καθώς υποχωρούσε προς τα παράλια, και αδίστακτους ντόπιους πολιτικούς που άρπαζαν ό,τι μπορούσαν.
Γενικά oι μετανάστες από την ελληνική Μακεδονία και την Κρήτη βρέθηκαν να ανταγωνίζονται με πλήθη προσφύγων που είχαν προηγηθεί (από τα Βαλκάνια, για παράδειγμα, ή τον Καύκασο) και επέμεναν ότι είχαν ίσα δικαιώματα στις κρατικές επιχορηγήσεις με τους μετανάστες από την Ελλάδα. Τελικά, όπως τονίζει ο Ονούρ Γιλντιρίμ, επενέβησαν οι ισχυροί τοπικοί πολιτικοί για να ρυθμίσουν αυτές τις περιουσιακές διαμάχες.
Οι ίδιοι πολιτικοί καθώς και διεφθαρμένοι κρατικοί αξιωματούχοι συχνά κρατούσαν τις καλύτερες ιδιοκτησίες για τους εαυτούς τους, τις οικογένειες και τους φίλους τους. Τον Οκτώβριο του 1923, για παράδειγμα, αναφέρθηκε από τη Σμύρνη ότι μερικές από τις πιο πολυτελείς πρώην χριστιανικές κατοικίες της πόλης είχαν καταπατηθεί από ντόπιους μεγαλοκαρχαρίες οι οποίοι τις μοίραζαν στα μέλη των οικογενειών τους. Αντί να χρησιμοποιούνται για τη στέγαση ανθρώπων που τα είχαν ανάγκη, ορισμένα από αυτά τα σπίτια απλώς ενοικιάζονταν για κέρδη τα οποία συνεχώς αυγάταιναν καθώς η αξία των ακινήτων όλο και ανέβαινε.
Οι οικογένειες της Κρήτης και της ελληνικής Μακεδονίας που ήλπιζαν να βρουν κατάλληλη στέγη σε πόλεις όπως η Τούζλα ή η Νταρίτσα δεν μπορούσαν να κάνουν πολλά πράγματα γι' αυτές τις αδικίες. Αλλά η γενική ατμόσφαιρα σκανδάλου που αμαύρωνε την όλη επιχείρηση της εγκατάστασης των προσφύγων στην Τουρκία είχε αντίκτυπο στην νεόκοπη δημοκρατία αν και, παραλόγως, οι επιπτώσεις περιλάμβαναν την πολιτική καταδίκη εκείνων που ήταν υπέρ των μεταναστών.
Τα πράγματα κορυφώθηκαν στο τέλος του 1924 καθώς τα καράβια αποβίβαζαν τους τελευταίους μετανάστες από την Ελλάδα στα τούρκικα λιμάνια και οι διαφορές που υπήρχαν μεταξύ της νεόκοπης άρχουσας τάξης άρχισαν να βγαίνουν στην επιφάνεια.
Ενώ η προσωπική αίγλη του Μουσταφά Κεμάλ ήταν αδιαμφισβήτητη, ο σκληρός ανταγωνισμός μεταξύ των υπαρχηγών του δημιούργησε έντονες διενέξεις. Αφενός υπήρχε μία ισχυρή εθνικιστική πλειοψηφία -εκείνοι που ήθελαν να θεμελιώσουν όσο το δυνατόν πιο γρήγορα ένα αυταρχικό, κοσμικό κράτος- και αφετέρου μία επιφυλακτική μειοψηφία που συχνά εξέφραζε την ανησυχία της για την βιασύνη με την οποία οι παλαιοί οθωμανικοί θεσμοί, συμπεριλαμβανομένου του χαλιφάτου, καταλύονταν.
Σε μία συζήτηση στην Εθνοσυνέλευση τον Νοέμβριο του 1924, η ομάδα των μετριοπαθών με επικεφαλής τον Χουσεΐν Ραούφ Ορμπάι, ένα αξιωματικό του ναυτικού και βετεράνο του εθνικιστικού αγώνα, επιτέθηκε με σφοδρότητα στην σκληροπυρηνική πλειοψηφία με αφορμή τη διαφθορά που μάστιζε την υποδοχή των μεταναστών από την Ελλάδα προκαλώντας τους περιττές ταλαιπωρίες και γεμίζοντας με λεφτά τσέπες ανθρώπων οι οποίοι ήταν ήδη πλούσιοι και ισχυροί.
Η εθνικιστική αρχή του να γίνονται τα πράγματα «με το δικό μας τρόπο» με την απόρριψη κάθε μορφής ξένης βοήθειας ή επίβλεψης στην μετεγκατάσταση των προσφύγων (αντίθετα με αυτό που γινόταν στην Ελλάδα) είχε μετατραπεί σε προπέτασμα καπνού πίσω από το οποίο οργίαζε η διαπλοκή και η κερδοσκοπία σε βάρος τους. Αυτό τουλάχιστον ισχυρίζονταν οι μετριοπαθείς.
Αν ξεχώριζαν ειδικά το ζήτημα της μετεγκατάστασης, αυτό γινόταν προφανώς επειδή ήταν ο πιο χειροπιαστός και κραυγαλέος τρόπος με τον οποίο τα ιδανικά της δημοκρατίας -ένα κράτος που θα υπηρετούσε και θα προστάτευε όλους τους Τούρκους- είχαν παραβιαστεί.
Bruce Clark
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου