Στις αρχές του 21ου αιώνα οι διακρίσεις μεταξύ των κατοίκων της Τούζλα είναι λιγότερο σαφείς παρόλο που μέχρι σήμερα υπάρχουν περιοχές που κατοικούνται κυρίως από ανθρώπους που κατάγονται από την Ελλάδα.
Γενικά στη ζωή της πόλης οι οικογένειες που ήλθαν από την Ελλάδα έχουν θεμελιώσει κάποιου είδους κυριαρχία ύστερα από δεκαετίες όπου έζησαν σαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Έχουν πλέον κατανικήσει τον φόβο τους για την ζωή δίπλα στο κύμα και έχουν αποκτήσει κάποιες πολύ ελκυστικές παραθαλάσσιες ιδιοκτησίες.
Το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς έχουν ελληνικές ρίζες δεν είναι παρά ένα ακόμα κεφάλαιο της τοπικής ιστορίας. Όμως ο Οζόι έχει πάθος με την καταγραφή αναμνήσεων από τους ηλικιωμένους κατοίκους όχι μόνο στην Τούζλα αλλά και άλλων περιοχών όπου υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται τα παιδικά τους χρόνια στην Ελλάδα, το ταξίδι στην Ανατολία και τις δυσκολίες της προσαρμογής στη νέα πατρίδα.
Αυτό που ενδιαφέρει τον Οζόι είναι τα ψυχικά τραύματα που δημιουργήθηκαν στους μετανάστες της Τούζλα από την εξάλειψη ή την καταπίεση της συλλογικής μνήμης των οικογενειών τους. Τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα τους πίεζαν να αποσιωπούν κάθε τι που τους συνέδεε με τις ρίζες τους - ακριβώς όπως και οι χριστιανοί μετανάστες στην Ελλάδα συχνά αναγκάστηκαν να υποβιβάσουν ή να απαρνηθούν τη σχέση τους με την Ανατολία, ακόμα και την τουρκική γλώσσα.
Όταν ο Οζόι ξεκίνησε την έρευνά του, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα αρχικά δίσταζαν να μοιραστούν τις προσωπικές αναμνήσεις τους, αλλά σιγά-σιγά προέκυψαν διάφορες πολύ εντυπωσιακές ιστορίες.
Για παράδειγμα, ο γείτονας του, ο Αλί Ερέν, θυμήθηκε τη ζωή του σε ένα μεγάλο πέτρινο σπίτι στα βόρεια της Θεσσαλονίκης, το οποίο εγκατέλειψε σε ηλικία πέντε ετών. Ο πατέρας του ήταν εύπορος κτηματίας και φοροεισπράκτορας στη Μακεδονία αλλά αναγκάστηκε να αρκεστεί στη μετρημένη ζωή του φούρναρη όταν η οικογένεια του εγκαταστάθηκε λίγο-πολύ άνετα στην Τούζλα.
Ο Αλί Ερέν θυμόταν καθαρά την κοινότητα των μεταναστών να ορίζει ιμάμη για να τελεί την προσευχή στο νέο τζαμί τους που προηγουμένως ήταν εκκλησία και βρισκόταν πολύ κοντά στο σπίτι τους. Στη γειτονιά του υπήρχε, και προφανώς ανήκε κάποτε στην εκκλησία, μία ιερή πηγή ή αγίασμα, ελληνική λέξη που χρησιμοποιούσαν και οι Τούρκοι.
Σε όλη την Τουρκία υπάρχουν μέρη όπου ένα αγίασμα, δηλαδή πηγή που κάποτε θεωρούνταν ιερή από τους ορθόδοξους, σήμερα προσελκύει απλοϊκούς και ευλαβείς μουσουλμάνους. Αυτό είναι ένα από τα πολλά σημεία όπου οι ελληνικές και οι τουρκικές λαϊκές θρησκευτικές πρακτικές συγκλίνουν. Για τον Αλί Ερέν, συνέβη κάποιο οδυνηρό επεισόδιο πριν από εικοσιπέντε χρόνια, όταν δέχθηκε μία ομάδα επισκεπτών από την Ελλάδα στο σπίτι του στην Τούζλα.
Αρχικά το μόνο που ήθελαν ήταν να πάρουν αγίασμα. Τότε μία Ελληνίδα του συστήθηκε διστακτικά και του είπε ότι είχε γεννηθεί στο ίδιο σπίτι που ζούσε τώρα εκείνος. Ανήκε στον πατέρα της που ήταν ο τοπικός ιερέας.Ύστερα από κάποιο δισταγμό δέχθηκε την προσφορά του Αλί να την ξεναγήσει στο πατρικό της.
Καθώς πλησιάζαμε μία πόρτα, η γυναίκα ξέσπασε σε λυγμούς. Είπε ότι ο πατέρας της, ο παπάς, δεν θα την άφηνε ποτέ να μπει σε αυτό το δωμάτιο. Και μου ευχήθηκε κάθε ευτυχία στο σπίτι του πατέρα της [...] Και συγκινήθηκα κι εγώ γιατί και η δική μου οικογένεια είχε αφήσει πολλά πίσω στην Ελλάδα.
Από τον καιρό που έγινε η ανταλλαγή πληθυσμών και ειδικά με το πέρασμα του χρόνου που εξαλείφθηκαν τα πάθη που προκάλεσε ο πόλεμος, έχουν γίνει πολλές παρόμοιες συναντήσεις μεταξύ οικογενειών και ατόμων από τις δύο όχθες του Αιγαίου. Μέχρι πρόσφατα αυτά τα περιστατικά -στιγμές στενής επαφής μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών «πλευρών» τους οποίους συνδέει η κοινή εμπειρία μιας βαθιάς απώλειας- δεν μπορούσε να εκφραστεί δημόσια.
Η επιθυμία να διευκολύνει την έκφραση αυτών των συναισθημάτων προτού φύγουν από τη ζωή και οι τελευταίοι μάρτυρες της ανταλλαγής είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ο Οζόι ασχολείται με αυτή την προφορική ιστορία,κινούμενος πέρα από τα σύνορα της γενέτειράς του έχει μαζέψει δεκάδες ιστορίες από ηλικιωμένους ανθρώπους που γεννήθηκαν στην Ελλάδα, κυρίως από τα περίχωρα της Ισταμπούλ.
Σε μερικές περιπτώσεις οι λόγοι που οι νεοφερμένοι στην Τουρκία δυσκολεύτηκαν να προσαρμοστούν ήταν πιο φανεροί από όσο στην Τούζλα, καθώς ορισμένοι χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν προβλήματα γλώσσας, άλλοι θρησκευτικών πρακτικών.
Λίγα χιλιόμετρα από την Τούζλα, στην παραθαλάσσια πόλη της Νταρίτσα, ο Οζόι ανακάλυψε μία κοινότητα ανθρώπων που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και των οποίων τα προβλήματα ένταξης ήταν οξύτερα για τα πρώτα είκοσι χρόνια τουλάχιστον. Οι περισσότερες οικογένειες έφτασαν από την Κρήτη και, όπως και οι Κρητικοί που εγκαταστάθηκαν στο Αϊβαλίκ, διατηρούν μέχρι σήμερα μία ισχυρή σχέση όχι μόνο με τη γλώσσα , αλλά και με το περιβάλλον της γενέτειράς τους.
Με κάθε γενιά που χάνεται, η ανάμνηση της κρητικής καταγωγής τους και η επιθυμία να την διατηρήσουν συνεχώς φθίνει. Πρόσφατα όμως οι δεσμοί με την Κρήτη έχουν ενισχυθεί με ταξίδια εκατέρωθεν και, πολύ διακριτικά, με συναντήσεις συγγενών που υπερβαίνουν τον θρησκευτικό διχασμό.
Η γερόντισσα που βρίσκεται επικεφαλής μιας τέτοιας οικογένειας ξεχωρίζει στην πολύβουη οικογενειακή ταβέρνα στο κέντρο της Νταρίτσα. Η Φατμά Γκουλτεκίν είναι πάνω από ενενήντα χρόνων, μία βασανισμένη αλλά εντυπωσιακή μορφή. Φοράει στο κεφάλι ένα μακρύ, σκούρο τσεμπέρι που πλαισιώνει το αδρό της πρόσωπο. Έχει ένδεκα ,δισέγγονα και τουλάχιστον ένα τρισέγγονο. Πιθανότατα κανένα από αυτά δεν θα μάθει ελληνικά, τη μοναδική γλώσσα που μιλούσε η γιαγιά τους τον καιρό που ήταν κοριτσάκι σε ένα χωριό κοντά στη Σητεία της Κρήτης. Δεν επιτρέπει όμως στα μέλη της οικογένειας της να ξεχάσουν τον τόπο της καταγωγής τους.
Βέβαια μας λείπει η Κρήτη, ήταν η πατρίδα μας, όλοι οι άνθρωποι νοσταλγούν τον τόπο που άφησαν. Ο πατέρας μου είχε ένα χωράφι με ελαιόδεντρα και οπωροφόρα, τόσα οπωροφόρα που δεν χωρούσες να περάσεις. Ήταν πανέμορφο μέρος και τα νερά έπεφταν σαν χείμαρρος από τα βράχια στο κτήμα μας.
Bruce Clark
Γενικά στη ζωή της πόλης οι οικογένειες που ήλθαν από την Ελλάδα έχουν θεμελιώσει κάποιου είδους κυριαρχία ύστερα από δεκαετίες όπου έζησαν σαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Έχουν πλέον κατανικήσει τον φόβο τους για την ζωή δίπλα στο κύμα και έχουν αποκτήσει κάποιες πολύ ελκυστικές παραθαλάσσιες ιδιοκτησίες.
Το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς έχουν ελληνικές ρίζες δεν είναι παρά ένα ακόμα κεφάλαιο της τοπικής ιστορίας. Όμως ο Οζόι έχει πάθος με την καταγραφή αναμνήσεων από τους ηλικιωμένους κατοίκους όχι μόνο στην Τούζλα αλλά και άλλων περιοχών όπου υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται τα παιδικά τους χρόνια στην Ελλάδα, το ταξίδι στην Ανατολία και τις δυσκολίες της προσαρμογής στη νέα πατρίδα.
Όταν ο Οζόι ξεκίνησε την έρευνά του, οι κάτοικοι της πόλης που είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα αρχικά δίσταζαν να μοιραστούν τις προσωπικές αναμνήσεις τους, αλλά σιγά-σιγά προέκυψαν διάφορες πολύ εντυπωσιακές ιστορίες.
Για παράδειγμα, ο γείτονας του, ο Αλί Ερέν, θυμήθηκε τη ζωή του σε ένα μεγάλο πέτρινο σπίτι στα βόρεια της Θεσσαλονίκης, το οποίο εγκατέλειψε σε ηλικία πέντε ετών. Ο πατέρας του ήταν εύπορος κτηματίας και φοροεισπράκτορας στη Μακεδονία αλλά αναγκάστηκε να αρκεστεί στη μετρημένη ζωή του φούρναρη όταν η οικογένεια του εγκαταστάθηκε λίγο-πολύ άνετα στην Τούζλα.
Ο Αλί Ερέν θυμόταν καθαρά την κοινότητα των μεταναστών να ορίζει ιμάμη για να τελεί την προσευχή στο νέο τζαμί τους που προηγουμένως ήταν εκκλησία και βρισκόταν πολύ κοντά στο σπίτι τους. Στη γειτονιά του υπήρχε, και προφανώς ανήκε κάποτε στην εκκλησία, μία ιερή πηγή ή αγίασμα, ελληνική λέξη που χρησιμοποιούσαν και οι Τούρκοι.
Σε όλη την Τουρκία υπάρχουν μέρη όπου ένα αγίασμα, δηλαδή πηγή που κάποτε θεωρούνταν ιερή από τους ορθόδοξους, σήμερα προσελκύει απλοϊκούς και ευλαβείς μουσουλμάνους. Αυτό είναι ένα από τα πολλά σημεία όπου οι ελληνικές και οι τουρκικές λαϊκές θρησκευτικές πρακτικές συγκλίνουν. Για τον Αλί Ερέν, συνέβη κάποιο οδυνηρό επεισόδιο πριν από εικοσιπέντε χρόνια, όταν δέχθηκε μία ομάδα επισκεπτών από την Ελλάδα στο σπίτι του στην Τούζλα.
Αρχικά το μόνο που ήθελαν ήταν να πάρουν αγίασμα. Τότε μία Ελληνίδα του συστήθηκε διστακτικά και του είπε ότι είχε γεννηθεί στο ίδιο σπίτι που ζούσε τώρα εκείνος. Ανήκε στον πατέρα της που ήταν ο τοπικός ιερέας.Ύστερα από κάποιο δισταγμό δέχθηκε την προσφορά του Αλί να την ξεναγήσει στο πατρικό της.
Καθώς πλησιάζαμε μία πόρτα, η γυναίκα ξέσπασε σε λυγμούς. Είπε ότι ο πατέρας της, ο παπάς, δεν θα την άφηνε ποτέ να μπει σε αυτό το δωμάτιο. Και μου ευχήθηκε κάθε ευτυχία στο σπίτι του πατέρα της [...] Και συγκινήθηκα κι εγώ γιατί και η δική μου οικογένεια είχε αφήσει πολλά πίσω στην Ελλάδα.
Από τον καιρό που έγινε η ανταλλαγή πληθυσμών και ειδικά με το πέρασμα του χρόνου που εξαλείφθηκαν τα πάθη που προκάλεσε ο πόλεμος, έχουν γίνει πολλές παρόμοιες συναντήσεις μεταξύ οικογενειών και ατόμων από τις δύο όχθες του Αιγαίου. Μέχρι πρόσφατα αυτά τα περιστατικά -στιγμές στενής επαφής μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών «πλευρών» τους οποίους συνδέει η κοινή εμπειρία μιας βαθιάς απώλειας- δεν μπορούσε να εκφραστεί δημόσια.
Η επιθυμία να διευκολύνει την έκφραση αυτών των συναισθημάτων προτού φύγουν από τη ζωή και οι τελευταίοι μάρτυρες της ανταλλαγής είναι ένας από τους βασικούς λόγους που ο Οζόι ασχολείται με αυτή την προφορική ιστορία,κινούμενος πέρα από τα σύνορα της γενέτειράς του έχει μαζέψει δεκάδες ιστορίες από ηλικιωμένους ανθρώπους που γεννήθηκαν στην Ελλάδα, κυρίως από τα περίχωρα της Ισταμπούλ.
 |
| Buyukada-Πρίγκηπος |
Λίγα χιλιόμετρα από την Τούζλα, στην παραθαλάσσια πόλη της Νταρίτσα, ο Οζόι ανακάλυψε μία κοινότητα ανθρώπων που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και των οποίων τα προβλήματα ένταξης ήταν οξύτερα για τα πρώτα είκοσι χρόνια τουλάχιστον. Οι περισσότερες οικογένειες έφτασαν από την Κρήτη και, όπως και οι Κρητικοί που εγκαταστάθηκαν στο Αϊβαλίκ, διατηρούν μέχρι σήμερα μία ισχυρή σχέση όχι μόνο με τη γλώσσα , αλλά και με το περιβάλλον της γενέτειράς τους.
Με κάθε γενιά που χάνεται, η ανάμνηση της κρητικής καταγωγής τους και η επιθυμία να την διατηρήσουν συνεχώς φθίνει. Πρόσφατα όμως οι δεσμοί με την Κρήτη έχουν ενισχυθεί με ταξίδια εκατέρωθεν και, πολύ διακριτικά, με συναντήσεις συγγενών που υπερβαίνουν τον θρησκευτικό διχασμό.
Η γερόντισσα που βρίσκεται επικεφαλής μιας τέτοιας οικογένειας ξεχωρίζει στην πολύβουη οικογενειακή ταβέρνα στο κέντρο της Νταρίτσα. Η Φατμά Γκουλτεκίν είναι πάνω από ενενήντα χρόνων, μία βασανισμένη αλλά εντυπωσιακή μορφή. Φοράει στο κεφάλι ένα μακρύ, σκούρο τσεμπέρι που πλαισιώνει το αδρό της πρόσωπο. Έχει ένδεκα ,δισέγγονα και τουλάχιστον ένα τρισέγγονο. Πιθανότατα κανένα από αυτά δεν θα μάθει ελληνικά, τη μοναδική γλώσσα που μιλούσε η γιαγιά τους τον καιρό που ήταν κοριτσάκι σε ένα χωριό κοντά στη Σητεία της Κρήτης. Δεν επιτρέπει όμως στα μέλη της οικογένειας της να ξεχάσουν τον τόπο της καταγωγής τους.
Βέβαια μας λείπει η Κρήτη, ήταν η πατρίδα μας, όλοι οι άνθρωποι νοσταλγούν τον τόπο που άφησαν. Ο πατέρας μου είχε ένα χωράφι με ελαιόδεντρα και οπωροφόρα, τόσα οπωροφόρα που δεν χωρούσες να περάσεις. Ήταν πανέμορφο μέρος και τα νερά έπεφταν σαν χείμαρρος από τα βράχια στο κτήμα μας.
Bruce Clark
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου