Αλλόδοξη προπαγάνδα

Στον Πόντο δεν μπόρεσαν να τελεσφορήσουν οι προσπάθειες των αλλοδόξων χριστιανών να προσηλυτίσουν στα δόγματα τους κατοίκους των πόλεων και κωμοπόλεων - για τα χωριά δεν γινόταν ούτε καν σκέψη από μέρους τους να πλησιάσουν.
Ωστόσο, από σχετικά δημοσιεύματα φαίνεται ότι οι προσηλυτιστικές προσπάθειες γίνονταν επί πολλά χρόνια.
Στις 25 Μαΐου 1885 έγραψε το περιοδικό της Τραπεζούντας «Αστήρ του Πόντου»:
Μετά μεγάλης πομπής και παρατάξεως ετελέσθη τη παρελθούση Πέμπτη η εορτή των καθολικών η επικαλουμένη εορτή της Αγίας Δωρεάς.
Για να υπήρξε μεγάλη πομπή - όσο και αν υπάρχει υπερβολή στο δημοσίευμα - σημαίνει ότι κάποιοι πήγαιναν σε θρησκευτικές τελετές των αλλοδόξων.
Κάποια επιτυχία είχαν στην περιοχή της Σαμψούντας και στα Κοτύωρα οι προτεστάντες ή ευαγγελικοί, αλλά από αυτούς που προσηλυτίστηκαν, λίγοι έμειναν πιστοί μετά την ανταλλαγή. Από αυτούς είναι μερικοί που εγκαταστάθηκαν στην πόλη της Κατερίνης.

1694

Στις 10 Αυγούστου 1900, το περιοδικό «Ξενοφάνης», που εξέδιδαν στην Αθήνα τα μέλη της Αδελφότητας Μικρασιατών «Η Ανατολή», έγραψε για τη νεοσύστατη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Ορθοδοξία Αμισού και τις δραστηριότητές της, με πρόεδρο τον Θ. Ομηρίδη. Η αδελφότητα αποφάσισε την έκδοση ετήσιου ημερολόγιου. Η απόφαση αυτή υλοποιήθηκε το 1901, με την έκδοση του ετήσιου ημερολόγιου Ηχώ του Πόντου.
Η Αδελφότητα Ορθοδοξία της Αμισού είχε έναν στόχο πολύ σημαντικό, που ήταν η υποστήριξη του κηρύγματος του Θείου λόγου, με στόχο την ανακοπή της προόδου των ενταύθα και εν Μερζιφούντα αλλοδόξων προπαγανδών, παγιδευουσών την ομογενή νεολαίαν.
Οι αλλόδοξοι προπαγανδιστές ήταν οι προτεστάντες -διαμαρτυρόμενοι, που είχαν ρίξει όλο το βάρος τους στην κωμόπολη Μερζιφούντα, όπου λειτουργούσε το Αμερικανικό Κολέγιο Ανατολία, χωρίς, όμως, επιτυχία, αλλά και οι καθολικοί, που έκαναν και αυτοί προσηλυτιστικές προσπάθειες, επίσης αποτυχημένες, στην Αμισό και την περιοχή της, όπου ζούσε ισχυρή κοινότητα Γενουατών από την εποχή ακόμη της ρωμαιοκρατίας.
Δεν τα κατάφεραν οι αλλόδοξοι - αλλά και οι ισλαμιστές - να διεισδύσουν μέσα στον ελληνικό πληθυσμό του Πόντου στον βαθμό που επιδίωκαν και γιατί στον Πόντο λειτούργησε το «Κρυφό σχολειό» στις μονές και σε ναούς, όπως αποδεικνύουν οι κώδικες τους. 
Η αμφισβήτηση, κατά τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα, της ύπαρξης «κρυφού σχολειού» δεν μπορεί να αγγίσει την ιδιαιτερότητα του Πόντου.