Το πρώτο σου χρέος, εχτελώντας τη θητεία σου στη ράτσα, είναι να νιώσεις μέσα σου όλους τους πρόγονους. Το δεύτερο, να φωτίσεις την ορμή τους και να συνεχίσεις το έργο τους. Το τρίτο σου χρέος, να παραδώσεις στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει. ΑΣΚΗΤΙΚΗ-Νίκου Καζαντζάκη

Παρασκευή, 30 Δεκεμβρίου 2016

Η παραδοση τον μηνα Γεναρη στον Πόντο.


Γενάρης- Φλεβάρης
Οι αρχαίοι Αθηναίοι έδωσαν στον πρώτο μήνα του έτους το όνομα «Γαμηλιών», επειδή κατά τον μήνα αυτόν τε­λούνταν οι περισσότεροι γάμοι, αλλά και γιατί το όνομα του συνδέεται με τη γιορτή της Ήρας της Γαμήλιας.
 Το όνομα Ιανουάριος το πήρε ο πρώτος μήνας του έτους από τον Ιανό, τον διπρόσωπο θεό των Ρωμαίων. Στα ποντιακά ο Ιανουάρι­ος ονομάζεται Καλαντάρτς, και πάλι με λατινική προέλευση, αφού καλεντάρι σημαίνει ημερολόγιο.

Στίχοι και παροιμίες για τον Γενάρη

Καλαντάρτς καλή χρονία - κόρ', εσύ εσέν ωρία.
 Καλαντάρτς και νέον έτος - κόρ', θα παίρω σε οφέτος.
Καλαντάρτς και νέον έτος, κόρ', ανάμνο(ν) με οφέτος
Καλαντάρτς και καλή ώραν - κόρ', εσύ μ' ακούς την χώραν.
Τον Καλαντάρ τα παιδία - έρχουν ας' σην ξενητείαν,
 γυναικίζ'νε οι πολλοί, - σημαδεύκουν μερικοί.
Ση Καλανταρί' τα χόνια - ετυλίγα την τρυγόνα μ',
το καρδόπο μ' εχουλέθεν - η σεβντά μ' εφανερώθεν.
Καλανταρί βροντέματα και γραίας ομνύσματα μη πιστεύ'ς.
 Καλανταρί αίμαν και μη νερόν
Καλανταρί' αγγούρα.
 Η Πρωτοχρονιά στον Πόντο

Στον Πόντο - όπως αναφέρεται στο Λεύκωμα της Πανα­γίας Σουμελά του 1967 - το πρωτοχρονιάτικο δέντρο γινό­ταν από κλαδί ελιάς και στολιζόταν με φουντούκια. Τα μι­κρά παιδιά κρατούσαν στα χέρια τους πορτοκάλια, που τα πρότειναν στους μεγάλους, με τη στρεότυπη ζήτηση δώρου «Θα καλαντιάς με;».
Οι μεγάλοι, σύμφωνα πάντα με το πα­τροπαράδοτο έθιμο, κολλούσαν πάνω στο πορτοκάλι διάφο­ρα κέρματα, μικρής ή μεγάλης αξίας, ανάλογα με τη συγγένεια που είχαν με τα παιδιά.
Τα κορίτσια στον Πόντο τραγουδούσαν και στόλιζαν τις βρύσες με λουλούδια. «Καλαντίαζαν το πεγάδ'». Έλεγαν: «Κάλαντα και καλός καιρός και πάντα και του χρόνου». Ακό­μη, εύχονταν τα κορίτσια:
 «Όπως ανοί' το νερόν,
 ν' ανοίεται και η τύχη μ',
κι όπως τρέχ' το νερόν,
να τρέχ' η ευλοΐα».
Πίστευαν ότι εκείνες τις ώρες η βρύση κοιμόταν και αυ­τές την ξυπνούσαν.

Προτομή του Ρωμαίου θεού Ιανού στο Μουσείο του Βατικανού.
Τα Φώτα και οι γιορτές του Γενάρη

Στη γιορτή των Φώτων - στις 6 Γενάρη - τραγουδούσαν:
«Οσήμερον τα Φώτα - γαργαλίζ' η πόρτα,
σύρομε κοπία, τρώγομε χαψία».
Εκτός από τις μεγάλες γιορτές της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων, σπουδαία θέση έχουν στο εορτολόγιο του πρώτου μήνα του έτους: Η Σύναξη του Ιωάννη του Προδρόμου (7 Γεν.), η γιορτή της Αγίας Δομνίκης ή Δό­μνας (8 Γεν.), του Αγίου Αντωνίου (17 Γεν.), του Αγίου Αθανασίου (18 Γεν.), του Αγίου Ευθυμίου (20 Γεν.), του Αγί­ου Γρηγορίου (25 Γεν.) και των Τριών Ιεραρχών (30 Γεν.). 
Ο Ιωάννης ο Πρό­δρομος και Βαπτιστής του Χριστού προεξάρχει στο χορό των αγίων, των εορταζομένων κατά το μήνα αυτόν. Γιαυτό η μνήμη του εορτάζεται παντού και το όνομα του είναι από τα συνηθέ­στερα ελληνικά ανδρικά ονόματα..
Στα διάφορα μέρη του Πόντου (Τραπεζούντα, Σάντα, Κρώμνη, Οι­νόη κ. τ. λ.) η γιορτή «Τ' Αγι' Αντωνί'», καθώς και η επόμενη «Τ' Αθανασί'» γιορτάζονταν με ιδιαίτερη ευλά­βεια και θρησκευτική κατάνυξη.


Η γιορτή των Τριών Ιεραρχών

Τέλος, η γιορτή των Τριών Ιεραρχών (30 Γεν.) αναφέρεται και ως «Τρεν Αρχοντίων» στον Πόντο και είναι γιορ­τή των Γραμμάτων, θρησκευτική και εθνική συνάμα.
Κατά την ημέρα αυτή γιορτάζουν εξαιρετικά οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων, καθώς και οι μα­θητές των σχολείων.
Στις πολυάριθμες εκκλησίες του Πό­ντου, κατά τη γιορτή των Τριών Ιεραρ­χών έκαναν μνημόσυνα των δωρητών και ευεργετών της κοινότητας.
 Στα σχολεία γίνονταν σχολικές γιορτές με τραγούδια, ποιήματα, μονολόγους και διάλογους.
Οι δάσκαλοι εκφωνούσαν λόγους εθνικοθρησκευτικούς. Έτσι, ο αλύτρω­τος χριστια­νισμός καμάρωνε τη νέα η γενιά, που  ήταν προορισμένη να συ­νεχίσει την παράδοση και να αυξάνει την αίγλη του αλυτρώτου έθνους.




Καίτη Μελή- Παπαναγιώτου
Δημοσιογράφος- Οικονομολόγος









( από κείμενα του Κιλκισιώτη καθηγητή  Άρη Σ. Ζηκουρίδη).