Η ιστορία της δράσης των Ελλήνων ανταρτών του Πόντου, της περιόδου 1914 - 1922, δεν έχει γραφεί ως τώρα. Γιαυτό και αποτολμούμε το εγχείρημα ενός ιστορικού σχεδιάσματος, ωσότου γραφεί, στηριζόμενοι κυρίως σε εκδιδομένα ή ανέκδοτα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών, που είτε άμεσα είτε έμμεσα είχαν κάποια σχέση με τα δραματικά γεγονότα της περιόδου αυτής, πιστεύοντας ότι συμβάλλουμε στην κάλυψη του θέματος, έστω και ελλιπώς.
Η επιστράτευση του 1914 και οι επιπτώσεις της στον Πόντο.
Με την κήρυξη του Α' παγκοσμίου πολέμου (1914) και την είσοδο της Τουρκίας στο πλευρό της Γερμανίας, στην Τουρκία κηρύχθηκε γενική επιστράτευση στις 21-7-1914, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και οι Πόντιοι.
Η επιστράτευση αυτή είχε τις εξής δυσμενείς επιπτώσεις για τους Ποντίους:
α) Αναγκαστική απομάκρυνση από τις οικογένειές τους των περισσότερων ανδρών από 20 - 45 χρόνων.
β) Εχθρική στάση των Τούρκων αξιωματικών προς τους επιστράτους Ποντίους.
γ) Αφοπλισμό τους ως υπόπτων, ιδίως μετά την κατάρρευση του τουρκορωσικού μετώπου, επειδή ήταν χριστιανοί, και τη δημιουργία των εργατικών ταγμάτων (αμελέ ταμπουρού).
δ) Βιαιοπραγίες κατά των αμάχων με το πρόσχημα αναζήτησης κρυπτομένου οπλισμού και
ε) Εξορία των ελληνικών πληθυσμών προς τα ενδότερα, ιδιαίτερα μετά την προέλαση των Ρώσων και την κατάληψη της Τραπεζούντας στις 5-4-1916.
Η αντίδραση των Ελλήνων Ποντίων και η δημιουργία ανταρτικών ομάδων.
Προσπαθώντας να αποφύγουν τη στράτευση οι Έλληνες του Πόντου κατέφυγαν, τόσο σε θεμιτά όσο και αθέμιτα μέτρα. Θεμιτό μέτρο ήταν η καταβολή του αντισηκώματος (πετέλι) ως είδος εξαγοράς της θητείας με 20 χρυσές λίρες, ενώ, όταν δεν είχαν τα χρήματα αυτά, προσπαθούσαν να κρυφτούν με κάθε τρόπο ή κατέφευγαν στα βουνά. Όσοι πάλι είχαν καταταγεί, μη αντέχοντας στην κακομεταχείρησή τους, λιποτακτούσαν και ζητούσαν διέξοδο είτε στα βουνά είτε στην Ελλάδα και τη Ρωσία ή αλλού. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθούν έτσι σιγά - σιγά οι πρώτες ανταρτικές ομάδες.
Σκοπός της δημιουργίας των ανταρτικών ομάδων.
Στην α' περίοδο του πολέμου (1914 - 1918) κύριος και αποκλειστικός σκοπός των ανταρτικών ομάδων ήταν:
α) Η αυτοπροστασία των φυγοστράτων και των καταδιωκομένων για οποιοδήποτε λόγο από τις καταπιέσεις των Τούρκων.
β) Η προστασία των χωριών και των αθώων γυναικόπαιδων και λοιπών αμάχων από τους διωγμούς και
γ) Η εκδίκηση και τιμωρία των Τούρκων εκείνων που για οποιοδήποτε λόγο αυθαιρετούσαν και προέβαιναν σε εγκληματικές εναντίον τους πράξεις.
Στη β' περίοδο (μετά τη σύναψη της ανακωχής - 1918 - και την απόβαση των Ελλήνων στη Σμύρνη) εκτός των τριών προηγούμενων σκοπών προστίθεται και ο εθνικός σκοπός, της δημιουργίας, δηλαδή ανεξάρτητης δημοκρατίας του Πόντου και πάντα μέσα στο πλαίσιο των δυνατοτήτων που υπήρχαν κατά περιοχές.
Ο ανταρτικός αγώνας των Ελλήνων του Πόντου υπήρξε πραγματική τιτανομαχία, αληθινή εποποιία. Παρόλα αυτά όμως δεν είχε καρποφόρα αποτελέσματα. Οι κυριότεροι λόγοι, για τους οποίους η έκβαση του αγώνα αυτού δεν μπορούσε να είναι καρποφόρα είναι οι εξής:
α) Δεν είχαν οι αντάρτες ενιαία διοίκηση και δεν συντόνιζαν τις ενέργειές τους κατά περιοχές.
β) Δεν είχαν κατάλληλο οπλισμό και τον απαραίτητο ανεφοδιασμό.
γ) Δεν είχαν την απαραίτητη τροφοδοσία, εφόσον οι κάτοικοι των ελληνικών χωριών είχαν εξορισθεί.
δ) Δεν μπορούσαν να έχουν ευελιξία κινήσεων, αφού τους ακολουθούσαν κατά βήμα τα γυναικόπαιδα που προστάτευαν μαζί με τις οικογένειές τους και
ε) Και το κυριότερο: δεν είχαν καμιά ανταπόκριση από το επίσημο ελληνικό κράτος, το οποίο, ενώ συναισθηματικά τους επαινούσε με πομπώδεις φράσεις, στην ουσία δεν έκαμε τίποτε, για να τους ενισχύσει, γεγονός που θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στο μικρασιατικό πόλεμο με το άνοιγμα ενός δευτέρου μετώπου στα νώτα του Κεμάλ, με αποτέλεσμα να αποφευχθεί η μικρασιατική καταστροφή.
Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την ιερότητα του αγώνα των Ελλήνων ανταρτών, αφού πολεμούσαν για τα ιερά και όσια της φυλής. Ορισμένοι υποστήριξαν ότι τα βίαια μέτρα των Τούρκων θα είχαν αποφευχθεί αν οι πατέρες μας υπάκουαν στις διαταγές τους και δεν έβγαιναν στα βουνά, αν τηρούσαν «πολιτική των μειδιαμάτων».
Η αλήθεια, όμως, είναι διαφορετική και τούτο διότι πρώτοι οι Τούρκοι «ήρξαντο χειρών αδίκων», αναγκάζοντας τους Έλληνες να καταφύγουν στα βουνά, για να σωθούν, αντιμετωπίζοντας το δίλημμα ζωής και θανάτου.
Χρήστος Ανδρεάδης
Εισήγηση στο Β' Παγκόσμιο Συνέδριο του Ποντιακού Ελληνισμού
31 Ιουλη-7 Αυγουστου 1988 στη θεσσαλονίκη
Η επιστράτευση του 1914 και οι επιπτώσεις της στον Πόντο.
Με την κήρυξη του Α' παγκοσμίου πολέμου (1914) και την είσοδο της Τουρκίας στο πλευρό της Γερμανίας, στην Τουρκία κηρύχθηκε γενική επιστράτευση στις 21-7-1914, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και οι Πόντιοι.
Η επιστράτευση αυτή είχε τις εξής δυσμενείς επιπτώσεις για τους Ποντίους:
α) Αναγκαστική απομάκρυνση από τις οικογένειές τους των περισσότερων ανδρών από 20 - 45 χρόνων.
β) Εχθρική στάση των Τούρκων αξιωματικών προς τους επιστράτους Ποντίους.
γ) Αφοπλισμό τους ως υπόπτων, ιδίως μετά την κατάρρευση του τουρκορωσικού μετώπου, επειδή ήταν χριστιανοί, και τη δημιουργία των εργατικών ταγμάτων (αμελέ ταμπουρού).
δ) Βιαιοπραγίες κατά των αμάχων με το πρόσχημα αναζήτησης κρυπτομένου οπλισμού και
ε) Εξορία των ελληνικών πληθυσμών προς τα ενδότερα, ιδιαίτερα μετά την προέλαση των Ρώσων και την κατάληψη της Τραπεζούντας στις 5-4-1916.
 |
| Αμελέ Ταμπουρού (Τάγματα εργασίας) |
Προσπαθώντας να αποφύγουν τη στράτευση οι Έλληνες του Πόντου κατέφυγαν, τόσο σε θεμιτά όσο και αθέμιτα μέτρα. Θεμιτό μέτρο ήταν η καταβολή του αντισηκώματος (πετέλι) ως είδος εξαγοράς της θητείας με 20 χρυσές λίρες, ενώ, όταν δεν είχαν τα χρήματα αυτά, προσπαθούσαν να κρυφτούν με κάθε τρόπο ή κατέφευγαν στα βουνά. Όσοι πάλι είχαν καταταγεί, μη αντέχοντας στην κακομεταχείρησή τους, λιποτακτούσαν και ζητούσαν διέξοδο είτε στα βουνά είτε στην Ελλάδα και τη Ρωσία ή αλλού. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθούν έτσι σιγά - σιγά οι πρώτες ανταρτικές ομάδες.
Σκοπός της δημιουργίας των ανταρτικών ομάδων.
Στην α' περίοδο του πολέμου (1914 - 1918) κύριος και αποκλειστικός σκοπός των ανταρτικών ομάδων ήταν:
α) Η αυτοπροστασία των φυγοστράτων και των καταδιωκομένων για οποιοδήποτε λόγο από τις καταπιέσεις των Τούρκων.
β) Η προστασία των χωριών και των αθώων γυναικόπαιδων και λοιπών αμάχων από τους διωγμούς και
γ) Η εκδίκηση και τιμωρία των Τούρκων εκείνων που για οποιοδήποτε λόγο αυθαιρετούσαν και προέβαιναν σε εγκληματικές εναντίον τους πράξεις.
Στη β' περίοδο (μετά τη σύναψη της ανακωχής - 1918 - και την απόβαση των Ελλήνων στη Σμύρνη) εκτός των τριών προηγούμενων σκοπών προστίθεται και ο εθνικός σκοπός, της δημιουργίας, δηλαδή ανεξάρτητης δημοκρατίας του Πόντου και πάντα μέσα στο πλαίσιο των δυνατοτήτων που υπήρχαν κατά περιοχές.
α) Δεν είχαν οι αντάρτες ενιαία διοίκηση και δεν συντόνιζαν τις ενέργειές τους κατά περιοχές.
β) Δεν είχαν κατάλληλο οπλισμό και τον απαραίτητο ανεφοδιασμό.
γ) Δεν είχαν την απαραίτητη τροφοδοσία, εφόσον οι κάτοικοι των ελληνικών χωριών είχαν εξορισθεί.
δ) Δεν μπορούσαν να έχουν ευελιξία κινήσεων, αφού τους ακολουθούσαν κατά βήμα τα γυναικόπαιδα που προστάτευαν μαζί με τις οικογένειές τους και
ε) Και το κυριότερο: δεν είχαν καμιά ανταπόκριση από το επίσημο ελληνικό κράτος, το οποίο, ενώ συναισθηματικά τους επαινούσε με πομπώδεις φράσεις, στην ουσία δεν έκαμε τίποτε, για να τους ενισχύσει, γεγονός που θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στο μικρασιατικό πόλεμο με το άνοιγμα ενός δευτέρου μετώπου στα νώτα του Κεμάλ, με αποτέλεσμα να αποφευχθεί η μικρασιατική καταστροφή.
Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την ιερότητα του αγώνα των Ελλήνων ανταρτών, αφού πολεμούσαν για τα ιερά και όσια της φυλής. Ορισμένοι υποστήριξαν ότι τα βίαια μέτρα των Τούρκων θα είχαν αποφευχθεί αν οι πατέρες μας υπάκουαν στις διαταγές τους και δεν έβγαιναν στα βουνά, αν τηρούσαν «πολιτική των μειδιαμάτων».
Η αλήθεια, όμως, είναι διαφορετική και τούτο διότι πρώτοι οι Τούρκοι «ήρξαντο χειρών αδίκων», αναγκάζοντας τους Έλληνες να καταφύγουν στα βουνά, για να σωθούν, αντιμετωπίζοντας το δίλημμα ζωής και θανάτου.
Χρήστος Ανδρεάδης
Εισήγηση στο Β' Παγκόσμιο Συνέδριο του Ποντιακού Ελληνισμού
31 Ιουλη-7 Αυγουστου 1988 στη θεσσαλονίκη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου