Παγωμένος άητέν'τς

Είνας αητέν'τς περήφανος και μαυροκουκουλιάτες,
 ασό πολλά το γιοσμαλούκ' και την περηφανίαν,
 σα ψηλασέας απομέν' σην βαρυχειμωνίαν, 
επάγωσαν τα νύχια του και τα φτερά τ' ερρούξαν.
 Κλώσκεται σην  Ανατολήν, κακολογά τον ήλεν. 
—Ήλε μ', γιατί πας χαμελά, και 'κ' ζεσταίν'τς τ' ώμίτζια μ'; 
Γιά έβγα ολίγον υψηλά, ο κόσμος να χουλείται
και να χουλείνταν τα ραχιά, να λύουνταν τα χιόνια

και να φυτρώνε τα φτερά μ', τα νύχιαμ' νά λαρούνταν.

Λεξιλόγιο

μαυροκουκουλιάτες = μέ μαύρο λοφίο,

γιοσμαλούκ' = λεβεντιά,

ωμίτζια = ώμοι, πλάτες,

χουλείται = ζεσταίνεται,

ραχιά = ράχες, βουνά,

λαρούνταν = γιατρεύονται, θεραπεύονται.

Παγωμένος άητός

Ενας αητός περήφανος με το λοφίο μαύρο,

άπ' την πολλή τη λεβεντιά και την υπερηφάνεια,

στα κορφοβούνια μένει αυτός, μέσ' στο βαρύ χειμώνα,

παγώσανε τα νύχια του και πέσαν τα φτερά του.

Γυρίζει στην  Ανατολή, τον ήλιο κατακρίνει.

— Γιατί πας, ήλιε μ' χαμηλά κι εμένα δεν ζεσταίνεις;

Για βγες και λίγο στα ψηλά, να ζεσταθεί ο κόσμος,

να ζεσταθούνε τα βουνά, να λυώσουνε τα χιόνια,

να μου φυτρώσουν τα φτερά, να γιατρευτούν τα νύχια.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΧΟΑΙΑ

Με διάφορους συμβολισμούς παρουσιάζεται ο αητός στα πλαίσια της δημοτικής μας ποίησης. Είναι πουλί περήφανο. Ταξιδεύει στους ουράνιους αιθέρες. Δεν καταδέχεται να μείνει στα χαμηλά.

Ο πόντιος λαϊκός ποιητής εκφράζεται και εδώ με τρόπο συμβολικό. Ομως, ζει ταυτόχρονα και το δράμα αυτού του πουλιού, που, σε ορισμένες περιπτώσεις, δεινοπαθεί με τα σκληρά στοιχεία της φύσης.

Πάντως, τόσο το πουλί, όσο και ο άνθρωπος, περνούν δύσκολες ώρες με την υπερηφάνεια και την αλαζονεία τους. Και ακριβώς, η συμπεριφορά αυτή καυτηριάζεται στην προκειμένη περίπτωση.

Συχνά, ο αλαζονικός άνθρωπος οδηγείται σε υπερβολές. Η υπερηφάνεια και ο εγωισμός του τον απομακρύνουν από την πραγματικότητα. Κινείται έξω από αυτήν. Υπερεκτιμά τις δυνάμεις του. Πηγαίνει κόντρα με τη φύση. Υπεραισιοδοξεί, ότι η πορεία του θα είναι θριαμβευτική. Όμως, τα γεγονότα τον διαψεύδουν.

Καθηλώνεται ο αητός πάνω στα ψηλά βουνά μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Βρίσκεται σε απόγνωση. Η βαρυχειμωνιά του παγώνει το σώμα. Το αγιάζι του κόβει την αναπνοή. Στέκει ανίσχυρος μέσα στα χιόνια.

Ο πόνος, πού δοκιμάζει ο παγωμένος αητός, είναι διπλός. Τον προκαλούν, από τη μια, οι παγωνιές του χειμώνα κι από τήν άλλη, η θύμηση ότι είναι πουλί περήφανο, που τώρα δεινοπαθεί. Έτσι και ο άνθρωπος, όταν βρίσκεται σε παρόμοια θέση, αισθάνεται βαρύ το αίσθημα του πόνου. Του υπερήφανου και αλαζονικού τύπου το ψυχικό πλήγωμα είναι βαθύτερο.

Η παράκληση, άλλωστε, του αητού προς τον ήλιο υποδηλώνει συμβολικά την ταπείνωση, στην οποία βρίσκεται κάθε ανήμπορος, όταν αναγκάζεται να ζητήσει τη συμπαράσταση του δυνατού. Ο ήλιος φαίνεται ανίσχυρος το χειμώνα. Φαίνεται ακόμη ασυγκίνητος και αδιάφορος. Ακολουθεί τη φυσική τάξη πραγμάτων. Τιμωρεί τους αλαζονικούς, που δεν στοχάζονται σωστά στη ζωή.

Τα χιόνια του χειμώνα θα λιώσουν με τον ερχομό της άνοιξης. Όσοι είναι εκτεθειμένοι μέσα στις παγωνιές, αυτοί είναι υποχρεωμένοι να υποστούν τις συνέπειες από την υπερηφάνεια και την αλαζονεία τους.

 Πιο γενναίοι από αυτούς είναι εκείνοι , που κάνοντας αυτοέλεγχο, διδάσκονται από τα δεινοπαθήματα τους. Μπορούν τότε τα αισθήματα πόνου, να τους κάνουν νικητές με τη νίκη του εαυτού τους.

Στάθης Ευσταθιάδης