Ελληνικά χωριά στην Τσάλκα είναι τα παρακάτω:
Αβρανλό 124 οικογένειες
Γεδικιλισέ - 115
Ντζινίς - 86
Ολιάνκ - 73
Ταρσόν -180
Ρέχα -120
Χαντό - 40
Μπασκόϊ - 108
Καρακόμ - 39
Λιβάδ -54
Κιαριάκ - 99
Μπεστασιέν - 159
Ίμερα - 76
Σιπιάκ - 48
Σαφάρ Χαραμπά - 31
Μπαρμακσίζ/σήμερα Τσάλκα - 157
Χαραμπά Ενικέϊ - 69
Χαντίκ - 41
Αχαλίκ - 44
Γκιουνιάκαλα - 134
Σάντα -65
Σαναμέρ - 49
Τσιντσκαρό - 70
Τιακ Κιλισέ - 66
Ντεμούρμπουλαχ - 90
Αμπαρλό - 57
Κεϊβάν Μπουλγκασόκ - 87.
Όπως φαίνεται ένας τέτοιος μεγάλος ειδικός - ιστορικός Χαχάνωφ, χωρίς καμιά αμφιβολία και ανεπιφύλακτα συμπεριλαμβάνει τη Ρέχα ανάμεσα στα ελληνικά χωριά της Τσάλκας.
Πρώτο: Όλοι οι Έλληνες μετανάστες στον Καύκασο προέρχονται από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δηλ. είναι από τη ρίζα τους Έλληνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Όμως οι Έλληνες της Τσάλκας και του χωριού Ρέχα προέρχονται στην πλειοψηφία τους από την περιοχή της Τραπεζούντας και όχι από το Κάρς.
Οι Έλληνες άρχισαν να πηγαίνουν στην περιοχή του Κάρς μόλις στη δεκαετία του 30 του 19ου αιώνα ακριβώς από την περιοχή της Τραπεζούντας.
Ανάμεσά τους υπάρχει και μικρό τμήμα από το Αρζερούμ και το Σίβας και από άλλες περιοχές της Τουρκίας. Σε ότι δε αφορά τη λέξη «Ίμερα», ο ιστορικός που ασχολείται με την ιστορία των Ελλήνων δεν πρέπει να περιφρονεί το λεξικό. Ο ισχυρισμός για ήσυχη ζωή των Ελλήνων του νομού Μπορτσιαλίνσκ, κατά τη γνώμη μας, μαρτυρεί ότι ο αξιότιμος Τσικοβάνη κλείνει τα μάτια στην πικρή ιστορία των νοτιοδυτικών περιοχών της Γεωργίας αρχίζοντας από το 17ο εως τον 20ο αιώνα συμπεριλαμβανόμενο, στη δίνη του οποίου βρισκόταν ακριβώς η Ρέχα.
Σε ό,τι δε αφορά τον όρο «Λαζός», με τον οποίο οι Τουρκόφωνοι - Έλληνες Τσάλκας ονομάζουν τους ίδιους τους συμπατριώτες τους Ελληνόφωνους, υποθέτουμε ότι στην Τιφλίδα βρίσκονταν τα αρχεία, με τα οποία αξίζει να ασχοληθεί κανείς.
Κατά το δυνατόν οι Έλληνες μάθαιναν τη γλώσσα του λαού με τον οποίο ζούσαν, όμως ποιό ήταν το κέρδος; Μήπως ήταν πολλοί oι Έλληνες που σπούδαζαν στα πανεπιστήμια και στα ινστιτούτα των Δημοκρατιών; Ασφαλώς όχι. Κατά προτεραιότητα στα παραπάνω ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα εισάγονταν Γεωργιανοί, Αρμένιοι, Αζέροι και από άλλες μικρές εθνότητες. Άραγε δεν είναι αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής το απαράδεκτο γεγονός για το Ελληνικό έθνος, ότι τόσοι Έλληνες έχασαν το εθνικό τους πρόσωπο και σήμερα αυτοί είναι στην Αρμενία - Αρμένιοι, στη Γεωργία - Γεωργιανοί, στο Αζερμπαϊτζάν - Αζέριοι; Στην πόλη Αξτάφα πόσοι Έλληνες με το επώνυμο Σωτήρωφ θεωρούν τον εαυτό τους Αζέρους; Για το λόγο αυτό οι Έλληνες της Ρέχα γράφονται στα χαρτιά Γεωργιανοί.
Τότε ακριβώς οι κάτοικοι της Ρέχα πήραν την απόφαση, με την παρουσία του υπεύθυνου της περιοχής Τσάλκας Εμήνωφ και του βοηθού του προέδρου Μαρκ Βαχτάγκωφ, να απαιτήσουν να δημιουργηθεί μονοτάξια ιερατική σχολή και υποχρέωσαν το ντόπιο κάτοικο Σίμονωφ να αναλάβει το ρόλο του δασκάλου.
Μέχρι την εγκαθίδρυση της Σοβιετικής εξουσίας στη Γεωργία, η Ρέχα, όπως και τα άλλα ελληνικά χωριά της Τσάλκας, δέχτηκαν δεκάδες φυγάδες από την περιοχή του Καρς. Αυτό το ρεύμα των Ελλήνων από το Καρς δυσκόλεψε ακόμα πιο πολύ το έτσι και αλλιώς δύσκολο πρόβλημα των αγροτεμαχίων των κατοίκων της Ρέχας.
Τότε πολλές οικογένειες Γεωργιανών και Οσετινών εγκατέλειψαν αυτό το χωριό και πήγαν άλλοι στην Τιφλίδα και άλλοι σε διάφορες περιοχές της Δημοκρατίας. Είναι γνωστό ότι οι Εβραίοι μετοίκησαν στο Σουράμη, η οικογένεια Τσιοχέλι στις Δυτικές περιοχές και ένα μέρος των ντόπιων Γεωργιανών πήγε στην περιοχή της Καρέλιας.
Μερικά επώνυμα γεωργιανών καταγόμενων από τις περιοχές Αχαλτσήχ και Αχαλκαλάκ γύρισαν πίσω και ένα μέρος πήγε στην Τιφλίδα, όπου και διαμένουν μέχρι σήμερα. Ο γιος ενός κατοίκου από τους Γεωργιανούς της Ρέχα σήμερα εργάζεται στο κεντρικό αρχείο της Δημοκρατίας. Ένα μέρος του πληθυσμού αυτού του χωριού στα χρόνια του παγκόσμιου πολέμου και στα επόμενα χρόνια επέστρεψε στην Ελλάδα. Π.χ.μερικοί με το επώνυμο Σάμπωφ, Κωστάνωφ, Καλάϊτσιεφ και άλλοι.
Το 1838, μετά από διάταγμα της Ιεράς Συνόδου, η περιοχή της Τσάλκας χωρίστηκε σε ενορίες. Το χωριό Ρέχα, σαν ελληνικό χωριό, μπήκε στον κατάλογο με το νούμερο οχτώ, με μόνιμες 18 οικογένειες. Το ίδιο έτος οι πιστοί με την καθοδήγηση του ιερέα Ιωακείμ Δεμίρτσιεβ έχτισαν την εκκλησία στο θεμέλιο της παλιάς γεωργιανής εκκλησίας και την εγκαινίασαν αφιερώνοντάς την στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Πρώτος ιερέας σ' αυτήν την εκκλησία διορίστηκε από τον Έξαρχο της Γεωργίας ο Ιωακείμ Δεμίρτσιεβ.
Μερικές οικογένειες που ήρθαν από τη Μικρά Ασία προσωρινά εγκαταστάθηκαν στα διάφορα χωριά των περιοχών Αχαλτσίχ και Αχαλκαλάκι.
Με τον καιρό αυτές οι ελληνικές οικογένειες μετακόμιζαν στους συγγενείς τους στο χωριό Ρέχα. Ανάμεσα σ' αυτές ήταν και η οικογένεια του ιερέα Γεωργίου Κυριάκοβ. Ο Γ. Κυριάκοβ τελείωσε την ιερατική σχολή, στην ελληνική γλώσσα, στην Τραπεζούντα. Η οικογένεια του γράφτηκε Αναστάσοβ. Στον κατάλογο, που συντάχθηκε το 1829 από τις ρωσικές στρατιωτικές αρχές, οι αδελφοί Κυριάκος και Ιωάννης ήταν οι γιοί του Αναστάσιου, και το όνομα αυτό έγινε η βάση του νέου επωνύμου τους στη Ρωσική Αυτοκρατορία.
Την οικογένεια αυτή την ονόμαζαν «Κεησγκιλλέρ», που σήμαινε ιερείς. Στον Καύκασο αυτή η λέξη έγινε η βάση του επώνυμού τους, που έγινε Κέησοβ.
Τα ντοκουμέντα των αρχείων βεβαιώνουν ότι το 1837 ο ιερέας Γεώργιος Κέησοβ πήγε για προσκύνημα στην Ιερουσαλήμ στον Πανάγιο Τάφο. Όταν επέστρεφε τον σκότωσαν οι μουσουλμάνοι. Η γυναίκα του ήταν η κόρη του Έλληνα Μιχαήλ Κωνσταντίνοβ από το χωριό Βαρεβάν της περιοχής Αχαλτσίχι. Ο Μιχαήλ ήταν μορφωμένος άνθρωπος και έγινε γνωστός όχι μόνο στην περιοχή της Τραπεζούντας, αλλά και στον Καύκασο. Αργότερα ο Έξαρχος της Γεωργίας τον έστειλε στην ελληνική εκκλησία του χωριού Κερμούτ. Σ' αυτό το χωριό το 1816 γεννήθηκε ο εγγονός του Μιχαήλ, ο Ιωάννης.
Το 1990, όταν ερευνούσαμε την εκκλησία των Αγίων Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ στο χωριό Ρέχα, βρήκαμε μερικές εκκλησιαστικές σημειώσεις, που μας πληροφόρησαν ότι ο τελευταίος από το γένος των Κεήσοβ, ο Ματβέη, το 1918 πήρε το επώνυμο Χουτσισβίλι. Στα γεωργιανά αυτό το επώνυμο ερμηνεύεται ή σημαίνει «γιός του ιερέα».
Η κατασκευή της εκκλησίας στη Ρέχα τελείωσε το 1877. Τότε διακοσμήθηκαν και οι εσωτερικοί τοίχοι της εκκλησίας. Μετά απ' αυτό δεν έγιναν επισκευές. Μέχρι τα 1890 η λειτουργία στην εκκλησία γινόταν στην ελληνική γλώσσα. Μετά άρχισαν να διορίζονται γεωργιανοί ιερείς, που προσπαθούσαν να τελούν τις λειτουργίες στα γεωργιανά. Το πρώτο σχολείο σ' αυτό το χωριό άνοιξε μόλις στις αρχές του 20ου αιώνα.
Σωκράτης Αγγελίδης
Διδάκτορας Ιστορίας-Ανατολικολόγος
Αβρανλό 124 οικογένειες
Γεδικιλισέ - 115
Ντζινίς - 86
Ολιάνκ - 73
Ταρσόν -180
Ρέχα -120
Χαντό - 40
Μπασκόϊ - 108
Καρακόμ - 39
Λιβάδ -54
Κιαριάκ - 99
Μπεστασιέν - 159
Ίμερα - 76
Σιπιάκ - 48
Σαφάρ Χαραμπά - 31
Μπαρμακσίζ/σήμερα Τσάλκα - 157
Χαραμπά Ενικέϊ - 69
Χαντίκ - 41
Αχαλίκ - 44
Γκιουνιάκαλα - 134
Σάντα -65
Σαναμέρ - 49
Τσιντσκαρό - 70
Τιακ Κιλισέ - 66
Ντεμούρμπουλαχ - 90
Αμπαρλό - 57
Κεϊβάν Μπουλγκασόκ - 87.
Όπως φαίνεται ένας τέτοιος μεγάλος ειδικός - ιστορικός Χαχάνωφ, χωρίς καμιά αμφιβολία και ανεπιφύλακτα συμπεριλαμβάνει τη Ρέχα ανάμεσα στα ελληνικά χωριά της Τσάλκας.
Πρώτο: Όλοι οι Έλληνες μετανάστες στον Καύκασο προέρχονται από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δηλ. είναι από τη ρίζα τους Έλληνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Όμως οι Έλληνες της Τσάλκας και του χωριού Ρέχα προέρχονται στην πλειοψηφία τους από την περιοχή της Τραπεζούντας και όχι από το Κάρς.
Οι Έλληνες άρχισαν να πηγαίνουν στην περιοχή του Κάρς μόλις στη δεκαετία του 30 του 19ου αιώνα ακριβώς από την περιοχή της Τραπεζούντας.
Ανάμεσά τους υπάρχει και μικρό τμήμα από το Αρζερούμ και το Σίβας και από άλλες περιοχές της Τουρκίας. Σε ότι δε αφορά τη λέξη «Ίμερα», ο ιστορικός που ασχολείται με την ιστορία των Ελλήνων δεν πρέπει να περιφρονεί το λεξικό. Ο ισχυρισμός για ήσυχη ζωή των Ελλήνων του νομού Μπορτσιαλίνσκ, κατά τη γνώμη μας, μαρτυρεί ότι ο αξιότιμος Τσικοβάνη κλείνει τα μάτια στην πικρή ιστορία των νοτιοδυτικών περιοχών της Γεωργίας αρχίζοντας από το 17ο εως τον 20ο αιώνα συμπεριλαμβανόμενο, στη δίνη του οποίου βρισκόταν ακριβώς η Ρέχα.
Σε ό,τι δε αφορά τον όρο «Λαζός», με τον οποίο οι Τουρκόφωνοι - Έλληνες Τσάλκας ονομάζουν τους ίδιους τους συμπατριώτες τους Ελληνόφωνους, υποθέτουμε ότι στην Τιφλίδα βρίσκονταν τα αρχεία, με τα οποία αξίζει να ασχοληθεί κανείς.
Κατά το δυνατόν οι Έλληνες μάθαιναν τη γλώσσα του λαού με τον οποίο ζούσαν, όμως ποιό ήταν το κέρδος; Μήπως ήταν πολλοί oι Έλληνες που σπούδαζαν στα πανεπιστήμια και στα ινστιτούτα των Δημοκρατιών; Ασφαλώς όχι. Κατά προτεραιότητα στα παραπάνω ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα εισάγονταν Γεωργιανοί, Αρμένιοι, Αζέροι και από άλλες μικρές εθνότητες. Άραγε δεν είναι αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής το απαράδεκτο γεγονός για το Ελληνικό έθνος, ότι τόσοι Έλληνες έχασαν το εθνικό τους πρόσωπο και σήμερα αυτοί είναι στην Αρμενία - Αρμένιοι, στη Γεωργία - Γεωργιανοί, στο Αζερμπαϊτζάν - Αζέριοι; Στην πόλη Αξτάφα πόσοι Έλληνες με το επώνυμο Σωτήρωφ θεωρούν τον εαυτό τους Αζέρους; Για το λόγο αυτό οι Έλληνες της Ρέχα γράφονται στα χαρτιά Γεωργιανοί.
Μέχρι την εγκαθίδρυση της Σοβιετικής εξουσίας στη Γεωργία, η Ρέχα, όπως και τα άλλα ελληνικά χωριά της Τσάλκας, δέχτηκαν δεκάδες φυγάδες από την περιοχή του Καρς. Αυτό το ρεύμα των Ελλήνων από το Καρς δυσκόλεψε ακόμα πιο πολύ το έτσι και αλλιώς δύσκολο πρόβλημα των αγροτεμαχίων των κατοίκων της Ρέχας.
Τότε πολλές οικογένειες Γεωργιανών και Οσετινών εγκατέλειψαν αυτό το χωριό και πήγαν άλλοι στην Τιφλίδα και άλλοι σε διάφορες περιοχές της Δημοκρατίας. Είναι γνωστό ότι οι Εβραίοι μετοίκησαν στο Σουράμη, η οικογένεια Τσιοχέλι στις Δυτικές περιοχές και ένα μέρος των ντόπιων Γεωργιανών πήγε στην περιοχή της Καρέλιας.
Μερικά επώνυμα γεωργιανών καταγόμενων από τις περιοχές Αχαλτσήχ και Αχαλκαλάκ γύρισαν πίσω και ένα μέρος πήγε στην Τιφλίδα, όπου και διαμένουν μέχρι σήμερα. Ο γιος ενός κατοίκου από τους Γεωργιανούς της Ρέχα σήμερα εργάζεται στο κεντρικό αρχείο της Δημοκρατίας. Ένα μέρος του πληθυσμού αυτού του χωριού στα χρόνια του παγκόσμιου πολέμου και στα επόμενα χρόνια επέστρεψε στην Ελλάδα. Π.χ.μερικοί με το επώνυμο Σάμπωφ, Κωστάνωφ, Καλάϊτσιεφ και άλλοι.
Το 1838, μετά από διάταγμα της Ιεράς Συνόδου, η περιοχή της Τσάλκας χωρίστηκε σε ενορίες. Το χωριό Ρέχα, σαν ελληνικό χωριό, μπήκε στον κατάλογο με το νούμερο οχτώ, με μόνιμες 18 οικογένειες. Το ίδιο έτος οι πιστοί με την καθοδήγηση του ιερέα Ιωακείμ Δεμίρτσιεβ έχτισαν την εκκλησία στο θεμέλιο της παλιάς γεωργιανής εκκλησίας και την εγκαινίασαν αφιερώνοντάς την στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Πρώτος ιερέας σ' αυτήν την εκκλησία διορίστηκε από τον Έξαρχο της Γεωργίας ο Ιωακείμ Δεμίρτσιεβ.
Μερικές οικογένειες που ήρθαν από τη Μικρά Ασία προσωρινά εγκαταστάθηκαν στα διάφορα χωριά των περιοχών Αχαλτσίχ και Αχαλκαλάκι.
Με τον καιρό αυτές οι ελληνικές οικογένειες μετακόμιζαν στους συγγενείς τους στο χωριό Ρέχα. Ανάμεσα σ' αυτές ήταν και η οικογένεια του ιερέα Γεωργίου Κυριάκοβ. Ο Γ. Κυριάκοβ τελείωσε την ιερατική σχολή, στην ελληνική γλώσσα, στην Τραπεζούντα. Η οικογένεια του γράφτηκε Αναστάσοβ. Στον κατάλογο, που συντάχθηκε το 1829 από τις ρωσικές στρατιωτικές αρχές, οι αδελφοί Κυριάκος και Ιωάννης ήταν οι γιοί του Αναστάσιου, και το όνομα αυτό έγινε η βάση του νέου επωνύμου τους στη Ρωσική Αυτοκρατορία.
Την οικογένεια αυτή την ονόμαζαν «Κεησγκιλλέρ», που σήμαινε ιερείς. Στον Καύκασο αυτή η λέξη έγινε η βάση του επώνυμού τους, που έγινε Κέησοβ.
Τα ντοκουμέντα των αρχείων βεβαιώνουν ότι το 1837 ο ιερέας Γεώργιος Κέησοβ πήγε για προσκύνημα στην Ιερουσαλήμ στον Πανάγιο Τάφο. Όταν επέστρεφε τον σκότωσαν οι μουσουλμάνοι. Η γυναίκα του ήταν η κόρη του Έλληνα Μιχαήλ Κωνσταντίνοβ από το χωριό Βαρεβάν της περιοχής Αχαλτσίχι. Ο Μιχαήλ ήταν μορφωμένος άνθρωπος και έγινε γνωστός όχι μόνο στην περιοχή της Τραπεζούντας, αλλά και στον Καύκασο. Αργότερα ο Έξαρχος της Γεωργίας τον έστειλε στην ελληνική εκκλησία του χωριού Κερμούτ. Σ' αυτό το χωριό το 1816 γεννήθηκε ο εγγονός του Μιχαήλ, ο Ιωάννης.
Το 1990, όταν ερευνούσαμε την εκκλησία των Αγίων Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ στο χωριό Ρέχα, βρήκαμε μερικές εκκλησιαστικές σημειώσεις, που μας πληροφόρησαν ότι ο τελευταίος από το γένος των Κεήσοβ, ο Ματβέη, το 1918 πήρε το επώνυμο Χουτσισβίλι. Στα γεωργιανά αυτό το επώνυμο ερμηνεύεται ή σημαίνει «γιός του ιερέα».
Η κατασκευή της εκκλησίας στη Ρέχα τελείωσε το 1877. Τότε διακοσμήθηκαν και οι εσωτερικοί τοίχοι της εκκλησίας. Μετά απ' αυτό δεν έγιναν επισκευές. Μέχρι τα 1890 η λειτουργία στην εκκλησία γινόταν στην ελληνική γλώσσα. Μετά άρχισαν να διορίζονται γεωργιανοί ιερείς, που προσπαθούσαν να τελούν τις λειτουργίες στα γεωργιανά. Το πρώτο σχολείο σ' αυτό το χωριό άνοιξε μόλις στις αρχές του 20ου αιώνα.
Σωκράτης Αγγελίδης
Διδάκτορας Ιστορίας-Ανατολικολόγος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου