Αντάρτικο τον Πόντου

Όπως ήδη καταφάνηκε μέσα από τα γαλλικά αρχεία, το τυραννικό, ουσιαστικά δικτατορικό, καθεστώς των Νεότουρκων, η βάναυση συμπε­ριφορά των αξιωματικών προς τους στρατιώτες και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης των τελευταίων, ώθησαν σε μεγάλο αριθμό λιποταξιών τόσο Τούρκων μουσουλμάνων όσο κι' άλλων Οθωμανών (Κούρδων, Αράβων, Ελλήνων). Σε μερικά έγγραφα αναβιβάζεται ο αριθμός αυτός για το έτος 1917 σε 200 έως 300 χιλιάδες.

Για τους Οθωμανούς όμως Έλληνες χριστιανούς το ανταρτικό κατέ­στη αρχικά εναλλακτική λύση επιβίωσης για τους ιδίους και αργότερα και για τις οικογένειες τους.

Τάγματα Εργασίας (Αμελέ Ταμπουρού)

Τα διλήμματα ήταν πολλά:

-      Η παραμονή στα Ameles tabours (τάγματα εργασίας) με πιθανό­τητα θανάτου σχεδόν καθολική ή λιποταξία με αβέβαιες και ως εκ τούτου πιθανόν και ευνοϊκώτερες συνθήκες και ελπίδες σωτηρίας.

-       Πολλά αδέλφια τους είχαν ήδη καταφύγει είτε στη Μακεδονία, όπου από τις αρχές του 1917 πολεμούσαν, κάτω από τις διαταγές της Κυ­βέρνησης Βενιζέλου της θεσσαλονίκης, στο πλευρό των Συμμάχων ή εί­χαν διαφύγει προς τους Ρώσους, όπου δημιούργησαν και ιδιαίτερη Ελλη­νική Μονάδα. Πολλοί πήγαν και κατατάχθηκαν στο γαλλικό στρατό και πολέμησαν στο δυτικό μέτωπο σαν εθελοντές.

Αλλά και ολόκληρη η Ελλάδα από τον Ιούλιο του 1917 πολεμά με τους Συμμάχους εναντίον της Τουρκίας.

Η καρδιά και η ψυχή λοιπόν του Έλληνα της Μικράς Ασίας και του Πόντου κτυπούσε σε διαφορετικούς εθνικούς παλμούς.

-  Για τον Πόντο ειδικότερα η προέλαση των Ρώσων έδινε επιτέλους τη σχεδόν βεβαιότητα της απελευθέρωσής τους από τον πολύχρονο, βάρ­βαρο ζυγό.

-       Πως θα μπορούσε να υπηρετήσει στο στρατό ενός κράτους, που ξεχωρίζει, βιάζει, εξορίζει, λεηλατεί και σκοτώνει τους γονείς, τη γυ­ναίκα, τα παιδιά, τ' αδέλφια του;

Μ' αυτά τα διλήμματα κι' αυτές τις σκέψεις άρπαζε το φτυάρι, τον κασμά ή το τσεκούρι από το τάγμα εργασίας που υπηρετούσε κ' έφευγε στα δύσβατα βουνά του Πόντου. Αρχικά μοναδικός σκοπός του η επι­βίωση.

Όταν από το κρησφύγετό του είδε τις αναρίθμητες κολώνες των εξόριστων να οδεύουν απροστάτευτες προς το λευκά θάνατο, τότε θέριεψε μέσα του η αιώνια ελληνική ψυχή των Αρμαχολών του 1821, των Μακεδονομάχων κ' αποφάσισε να οργανωθεί και να επεμβαίνει πλέον δυ­ναμικά για τη διάσωση και προστασία των δικών του.

Άοπλοι επιχίθεντο κατά ένοπλων και άρπαζαν τα όπλα τους. Αργό­τερα συμπλήρωσαν τον εξοπλισμό τους με βοήθεια των συμπατιωτών τους, που κάποτε, το 1821, 1828, 1854, 1878, 1897 και πρόσφατα ακόμη με την έναρξη του πολέμου κατέφυγαν στη Ρωσία και άλλες χώρες της Μαύρης Θάλασσας,

Όταν οι Ρώσοι μπήκαν στο τούρκικο έδαφος, τους έδωσαν κι’ άλλα όπλα και προπάντων υποσχέσεις για ένα ελεύθερο και ανεξάρτητο Πόντο.

Με την επικράτηση της Επανάστασης των Μπολσεβίκων και την εγκατάλειψη του Πόντου από τους Ρώσους, ήρθαν συμβουλές και οδη­γίες των Αγγλο-Γάλλων. να συνεχιστεί ο αγώνας των ανταρτών, προκει­μένου να προετοιμαστεί η περιοχή για μια απόβαση των συμμάχων και μ' αφετηρία τον Πόντο να επιχειρήσουν κατά των μπολσεβίκων. Πάλι, τα σκληρά παιχνίδια των καιρών και της ιστορίας, τους πρόδωσαν.

Το τέλος του πολέμου δεν τους άφησε ήσυχους. Άφησαν τα όπλα, μα οι Τούρκοι παροχέχευσαν τα δικά τους από το στρατό σε οργανωμένες συμμορίες ατάκτων, τους τσέτες, που συνέχισαν τις δολοφονίες, την τρο­μοκρατία και δεν επέτρεπαν την επιστροφή όσων επέζησαν προσφύγων. Πάλι, λοιπόν, το δίλημμα της επιβίωσης, της αυτοάμυνας πύκνωσε τις τάξεις των Ελλήνων ανταρτών του Πόντου.

Ένα αντάρτικο που πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία για εθνικό φρονιματισμό, αλλά και στο στρατό, γιατί ήταν ένας αγώνας άνισος, ιδιόμορφος, αποτελεσματικός.

Ποτέ άλλοτε αντάρτες δεν κουβαλούσαν μαζί τους γέρους, γυναίκες, νήπια επί μήνες, που τους προστάτεψαν και έσωσαν, έστω και τους μι­σούς, από τη λερωμένη αιμοσταγή λεπίδα του Τούρκου ασιάτη.

Σε καμιά μάχη με Τούρκους στρατιώτες ή ατάκτους δεν αποδεκατί­στηκε ή παραδόθηκε ελληνικό ανταρτικό σώμα του Πόντου.

Και κράτησαν ακόμη και μετά την υποχώρηση του ελληνικού στρα­τού από το Σαγγάριο κι' έκαναν θηρίο αργότερα τον Κεμάλ, που νίκησε Γάλλους, Άγγλους, Ιταλούς και Έλληνες» όμως το αντάρτικο στον Πόντο δεν το δάμασε ούτε πρόσκαιρα ούτε και μετά την καταστροφή του Σε­πτεμβρίου 1922.

Οι αντάρτες του Πόντου κράτησαν μέχρι να απομακρυνθούν όσοι απόμειναν άμαχοι κι’ έπειτα έφυγαν μόνοι τους στις διάφορες ακτές των χωρών της Μαύρης Θάλασσας και απ' εκεί ήρθαν στην Ελλάδα

Χάρης Τσιρκινίδης