ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΝΤΑΡΤΩΝ ΤΗΣ ΣΑΝΤΑΣ (Ιούλης 1921)

3 - Ήλθε εις αξιωματικός με τριάκοντα ζανταρμάδες από την Αργυρούπολιν και το βράδυ μας φώναξε στο καραούλι και συζητήσαμε επί πολλήν ώραν.

Παλιά Αργυρούπολη

Ήλθε να εξετάση την κατάστασιν, διότι τελευταίως λέγει έγιναν στην περιφέρειαν πολλά επεισόδια. Αλλά το κυριώτερον, είπε, ήλθον διά τους στρατευσίμους, οίτινες επειγόντως πρέπει να παρουσιασθούν.
 Μάλιστα είπε ότι θα έλθη και ο καϊμακάμης της Αρδάσης, αλλά συνεννοηθείς μαζί μας το πρωί έστειλε αγγελιοφόρον εις Κρώμνην να μην έλθη. Την επομένην εμαζεύθησαν από όλους τους στρατευσίμους ανά μιάμιση παγκανότες και του τις δώσαμε και έφυγε διά Γιαγμούρ-τερέ.
7 - Εoρτάσαμε μεγαλοπρεπώς την Αγίαν Κυριακήν και το βράδυ είχαμε και θεατρικήν παράστασιν, οπότε την νύκτα ακούσαμε κωδωνοκρουσίαν από το Ζουρνατσιάντων και φωνές ότι Τούρκοι ληστεύουν το παρχάρι τους. Αμέσως τρέξαμε εκεί και εις το Ζουρνατσιάντων επληροφορήθημεν ότι ήτο ψέμα και ότι εκ κακής συνεννοήσεως έγιναν όλα αυτά, οπότε και εγυρίσαμε πίσω.
8- Μανθάνομεν εκ Τραπεζούντος ότι οι Τούρκοι εις τα γύρω χωριά άρχισαν και μαζεύουν τους Έλληνας και τους συγκεντρώνουν εις στρατόπεδα και ότι παντού επικρατεί πανικός λόγω της καταστάσεως.
11 - Από το Κανλικά, χωρίον μίαν ώραν απέχον της Τραπεζούντος, ήλθαν εννέα παιδιά μαζί μας που διέφυγαν τα στρατόπεδα. Είπαν ότι από δέκα οκτώ χρονών μέχρι τριάκοντα δύο εμάζευσαν και τους έστειλαν εις τα εσωτερικά και τώρα άρχισαν να μαζεύουν τους νέους μέχρι των πενήντα χρονών. Κυκλώνουν τα χωριά και όσους βρίσκουν τους παίρνουν και είναι άγνωστον πού τους στέλνουν.
Εις το Σιργανλή αντάμωσαν Τούρκους φύλακας των παρχαρίων, οίτινες ηθέλησαν να τους συλλάβουν, αλλά σκοτώσαντες τον ένα διέφυγαν.

12 - Σήμερα στείλαμε τον Αλήν Ουζούν Χαλήλ ογλού τον οποίον και εις το εξής θα σημειώσω μόνον με το μικρόν του όνομα Αλής, διότι αυτός εις το εξής έπαιξε μεγάλον ρόλον εις τας ενεργείας μας και γενικώς εις την σωτηρίαν μας, όπως θα ίδη ο αναγνώστης.
 Ήτο εξήκοντα ετών αλλά πολύ ζωηρός και νουνεχής και όστις πολλές φορές έχασε την περιουσίαν του και τα ζώα του χάριν ημών και διακινδύνευσε και την ζωήν του και την ζωήν της οικογενείας του. Αυτά όλα θα τα αφηγηθούμε κατόπιν. Τον στείλαμε να πάει εις την Τραπεζούντα να βρη τον Ιμάμ Παϊραχτάρογλου, όστις έμεινε τότε εκεί να μας πληροφορήση περί των γεγονότων και της στάσεώς μας.
15 - Ήλθον εκ Λιβεράς εκ της μητροπόλεως σταλέντες να πάνε εκεί και ο μικτάρης και ο Ιωάννης Κουφατσής να συνεννοηθούν με τον μητροπολίτην περί του πρακτέου.
Λένε ότι είκοσι αυτοκίνητα γεμάτα Έλληνας επήγαιναν προς το Ερζερούμ.
16 - Ήλθε και ο Αλής εκ Τραπεζούντος φέρων γράμμα του ιμάμη, όστις μας γράφει ότι η κατάστασις είναι πολύ κρίσιμος, ότι πρέπει να προφυλαχθούμε όσον το δυνατόν και να μη πέσωμε ζωντανοί στα χέρια των Τούρκων, διότι έχουν αγρίας διαθέσεις.
Μας είπε και ο Αλής ότι γίνονται μεγάλαι ετοιμασίαι διά την Σάντα, ότι έφθασε και εκ Κερασούντος ο Τοπάλ Οσμάν αγάς, όστις είχε ερημώσει την Κερασούντα, καθώς και ότι όλοι οι τσετέ-πασήδες μαζεύονται εις Τραπεζούντα διά την Σάντα και περιμένουν να δοθή η διαταγή να ξεκινήσουν. Αλλά και από διαφόρους άλλους φίλους ειδοποιήθημεν να είμεθα έτοιμοι και να προφυλαχθούμε.
Ειδοποιήσαμε αμέσως όλους τους κατοίκους να προφυλάγωνται και να μεταφέρουν εις το δάσος όσα τρόφιμα μπορούν, ώστε εν ώρα ανάγκης να βρίσκωνται πρόχειρα.
18-0 Δαμιανός Τσιρίπ παρ' όλην την κρίσιμον περίστασιν από το Σκορδέν παρχάρι Τούρκων και πλησίον της Σάντας πήρε επτά ζώα και τά'φερε στο δάσος.
Ήλθον εκ Λιβεράς ο μικτάρης και ο Κουφατσής, φέροντες μίαν επιστολήν του μητροπολίτη Ροδοπόλεως Κυρίλλου, προτρέποντος να σταλή εις Αργυρούπολιν προς τον μουτεσαρίφην, με σκοπόν, όσον του είναι δυνατόν, να φροντίζη διά την Σάντα.

20 - Εις την Τραπεζούντα και τα περίχωρα εξακολουθεί η ίδια κατάστασις και κανένας νέος δεν έμεινε· όλοι συνελήφθησαν και άλλοι έφυγαν προς τα δάση.
Η ίδια κατάστασις υπάρχει παντού· διατρέχει ο ελληνισμός τον μεγαλύτερον κίνδυνον.
21 - Εις Γιαγμούρ-τερέν έφθασε στρατός, πιθανόν διά την Σάντα. Όλοι οι τσετέ-πασήδες ειδοποιήθησαν εκ μέρους της κυβερνήσεως να ετοιμασθούν και να κατέλθουν εις Τραπεζούντα.
23 - Ήλθαν κάτοικοι εκ του παρχαρίου Σκορδέν και ζητούν να τους επιστραφούν οι επτά αγελάδες, διότι λέγουν ότι ανεγνώρισαν τους δράστας και παρηκολούθησαν τα ίχνη τους μέχρι εδώ· λόγω της κρισίμου καταστάσεως τους υπεσχεθήκαμε ότι θα τις βρούμε και θα τους τις επιστρέψωμε.
26 - Εκ της Κάτρας μας γράφει ο Καπρέλ ότι εκεί διαδίδεται ότι ο Κάλφας με εκατόν τσετέδες έφυγε διά την Αργυρούπολιν, διά να ενεργήση σφαγήν κατά των Ελλήνων, οίτινες περνούσαν από εκεί διά τα εσωτερικά.
29 - Ήλθον εκ Γιαγμούρ Τερέν εις αξιωματικός με στρατόν και το βράδυ εξ Αργυρουπόλεως εις χιλίαρχος με ιππείς και την επομένην έφυγαν, ειπόντες εις την δημογεροντία ότι εκτός του ότι δεν δίνετε κανένα στρατιώτην, επί πλέον πολλαί κατηγορίαι σας επιβαρύνουν, διότι, λέγει, από όλα τα μέρη εδώ μαζεύονται αντάρται και όλων των μερών οι φυγόστρατοι εδώ βρίσκουν σωτηρίαν και άσυλον και ως εκ τούτου ετοιμάζονται δύο τάγματα στρατού εκ Τραπεζούντος και ένα τάγμα εξ Αργυρουπόλεως με πολλούς τσετέδας μαζί να έλθουν εις την Σάντα.
Τρομοκρατηθέντες όλοι οι νέοι έφυγαν στο δάσος.

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΝΤΑΡΤΩΝ ΤΗΣ ΣΑΝΤΑΣ (1916-1924)

  Κωνσταντίνος Κουρτίδης

 (Αδελφός του μετέπειτα γενικού αρχηγού των ανταρτών Ευκλείδη Κουρτίδη)

Σημείωση Σύνταξης : Οφείλουμε να επισημάνουμε ορισμένες γλωσσικές ατέλειες,γιατί παρουσιάζει μια σύνταξη ιδιότυπη,    σύμφωνη με τη γλωσσική του κατάρτιση. Προσπαθήσαμε να μην κάνουμε επεμβάσεις στο αρχικό κείμενο , αφού πρόκειται για ένα είδος απομνημονευμάτων, τα οποία δεν μεταβάλλονται "επ' ουδενί λόγω"εντούτοις για την ομαλοποίηση του κειμένου , προβήκαμε στις απαραίτητες διορθώσεις, εκείνες που θεωρήσαμε αναγκαίες.