Σάββατο, 12 Μαρτίου 2016

Η γενοκτονία των Ποντίων. (Η καθοριστική ανάμιξη Κεμάλ)

«Η Πατρίς αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερον κίνδυνον της ιστορίας της»
Δήλωση Κεμάλ Πασά στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση, 10 Απριλίου 1920, Άγκυρα.
Ο μητροπολίτης Χρύσανθος με Ρώσους και προύχοντες στην Τραπεζούντα το 1916 
19 Μαΐου 1919, Σαμψούντα, Πόντος: Αποβίβαση Μουσταφά Κεμάλ  στη Σαμψούντα για να διευθύνει ο ίδιος την πορεία της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Σε τηλεγράφημά του προς το διοικητή του 15ου σώματος του Ερζερούμ σημειώνει εμφατικά: «Η κατάσταση στη Σαμψούντα είναι τόσο ανησυχητική που μπορεί να έχει θλιβερές συνέπειες. Γι’ αυτό είμαι αναγκασμένος να παραμείνω εδώ».
29 Μαΐου 1919, Χάβζα, Πόντος: Συνάντηση του Κεμάλ με τους Τοπάλ Οσμάν, Ισμαήλ αγά, Νταρκάλογλου Μπιλάλ και Καρά Αχμέτ, τους διοργανωτές της γενοκτονίας των Ποντίων. Ο Κεμάλ, αφού συνεχάρη θερμά τους Τούρκους ηγέτες για το έως τώρα «έργο» τους, επιβεβαιώνει και επισήμως την ενεργή ανάμιξη του τουρκικού στρατού στη γενοκτονία των Ποντίων. Τους αναθέτει αρμοδιότητες και τους υπόσχεται ότι θα τους
πλαισιώσει με αξιωματικούς για να εκτελεστεί αποτελεσματικά η στρατηγική της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου αλλά και της υπόλοιπης Μικράς Ασίας. Χαρακτηριστική είναι η συνομιλία Κεμάλ - Τοπάλ Οσμάν, σύμφωνα με τον Τούρκο ιστορικό Σερέν Κεμάλ:
-Μουσταφά Κεμάλ: «Βλέπω ότι ήσουν φιλόπατρις από τα νεανικά σου χρόνια. Ακολουθείς ακόμη και τώρα τα ιδανικά που έθεσες από τότε. Πρέπει να παλέψουμε μέχρι να απελευθερωθεί η χώρα και να μη μείνει ούτε ένας εσωτερικός ή εξωτερικός εχθρός. Θα υπερασπιστείς τα χωριά και τις πόλεις της Μαύρης Θάλασσας. 
Η συμμορία σου από μια ανοργάνωτη και ανεκπαίδευτη δύναμη θα γίνει ένα τάγμα. Διοικητής του τάγματος αυτού θα είσαι εσύ. Θα σου δώσουμε νέους και θρασείς αξιωματικούς... Με την πάροδο του χρόνου και μόλις θα έχουμε ενδείξεις ότι παρανομούν θα τους καθαρίσουμε όλους».
-Τοπάλ Οσμάν: «Μην ανησυχείτε καθόλου Πασά μου! Θα προσφέρω τέτοιο “θυμίαμα” στους Ρωμιούς του Πόντου, που θα πνιγούν σαν τις σφήκες στις σπηλιές».
Στη Σαμψούντα, ο Κεμάλ αποσαφηνίζει την τουρκική στρατηγική: 
α) ανακοπή της διαδικασίας διάλυσης του οθωμανικού στρατού, όπως είχε ορίσει η συνθήκη ανακωχής με τις νικήτριες δυνάμεις της Αντάντ, με τη λήψη κατάλληλων μέτρων,
 β) επιβολή της κεμαλικής πτέρυγας στο εσωτερικό της Τουρκίας και κατάπνιξη κάθε αντίδρασης, 
γ) σύσταση ατάκτων στρατιωτικών μονάδων με σκοπό την παρενόχληση του ελληνικού στρατού και την εξόντωση των Ελλήνων κατοίκων του Πόντου και της Ιωνίας, 
δ) σε δραματική του διακήρυξη το τουρκικό έθνος υπό καθεστώς διωγμού κάλεσε τον τουρκικό λαό να αντισταθεί με όλα τα μέσα στους Ελληνες «εισβολείς» (εννοεί τον ελληνικό
στρατό που στις 2 Μαΐου είχε ήδη αποβιβαστεί στη Σμύρνη, τη λαμπρή πόλη της Ιωνίας).
22 Ιουνίου 1919, Αμάσεια, Πόντος: Κοινή διακήρυξη της Εγκυκλίου της Αμάσειας από τον Κεμάλ και άλλους Τούρκους αξιωματικούς. «Η ανεξαρτησία και η ακεραιότητα της χώρας βρίσκεται σε κίνδυνο», σύμφωνα με τους υπογράφοντες, και καλούν τη σύγκληση εθνικής συνδιάσκεψης στη Σεβάστεια.
Ιουλίου, 1919, Αμάσεια, Πόντος: Παραίτηση Κεμάλ Πασά από τον οθωμανικό στρατό. Δηλώνει ότι θα επικεντρώσει τις προσπάθειές του στην υπόθεση εκδίωξης των ξένων δυνάμεων από τα τουρκικά εδάφη. Εκδοση εντάλματος σύλληψης του Κεμάλ Πασά από την οθωμανική κυβέρνηση για απείθεια. Καταδίκη Κεμάλ Πασά σε θάνατο από την οθωμανική κυβέρνηση.
Στις 19 Μαΐου 1919 ο Μουσταφά Κεμάλ
αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα
 για να διευθύνει την εξόντωση
τον ποντιακού πληθυσμού
23 Ιουλίου 1919, Ερζερούμ, Ανατολική Τουρκία: Σύγκληση συνεδρίου για την ανάδειξη αντιπροσώπων από τα έξι ανατολικά βιλαέτια για την εθνική συνδιάσκεψη της Σεβάστειας.
7 Σεπτεμβρίου, 1919, Σεβάστεια, ανατολική Τουρκία: Εναρξη της Εθνικής Συνδιάσκεψης των Τούρκων. Αποφασίζεται η στρατηγική των εθνικιστών Τούρκων και οι τρόποι ανατροπής της παρουσίας των Συμμάχων και των Ελλήνων στη Μικρά Ασία.
Θέρος 1919, Μικρά Ασία: Έναρξη των επιθετικών προσπαθειών του ελληνικού στρατού προς Φιλαδέλφεια και Πάνορμο με στόχο την εκμηδένιση των τελευταίων εστιών αντίστασης του τουρκικού στρατού. Απώτερος στόχος η εξασφάλιση της ελληνικής κυριαρχίας στη δυτική Μικρά Ασία και, ει δυνατόν, η απελευθέρωση και των υπόλοιπων ελληνικών περιοχών στη Μικρά Ασία. Φοβερά αντίποινα εις βάρος του Ποντιακού Ελληνισμού από τους Τούρκους τσέτες έχουν ως αποτέλεσμα εκατόμβες θυμάτων.
Αύγουστος 1919, Πόντος: Οι Τούρκοι στρέφονται εναντίον του εναπομείναντος ανδρικού πληθυσμού των Ελλήνων του Πόντου με στόχο την πλήρη εξόντωσή του. Πολλές πηγές αναφέρουν ότι οι τσέτες και οι κατάδικοι εξοπλίζονται από την τουρκική διοίκηση. Η εκδικητική μανία τους στρέφεται τώρα εναντίον των εφήβων και των ηλικιωμένων. Δυνάμεις της Χωροφυλακής εισβάλλουν στις οικίες Ελλήνων αναζητώντας τα νέα θύματα της γενοκτονίας. 
Στο στόχαστρο των Τούρκων μπαίνουν τώρα και η πόλη και η επαρχία της Σαμψούντας. Δεσμώτες τους είναι χωροφύλακες, τρόφιμοι φυλακών, λιποτάκτες και τα κάθε λογής «κατακάθια» της τουρκικής κοινωνίας. Οι συλληφθέντες οδηγούνται υπό άθλιες συνθήκες στις «γνώριμες» πια για τον Ποντιακό Ελληνισμό πορείες στις ερήμους της Ανατολίας και τα βουνά του Πόντου. Σε πολλές περιπτώσεις, Τούρκοι χωρικοί και τσέτες σκοτώνουν με πυροβόλα όπλα ή μαχαίρια τα ανυπεράσπιστα θύματά τους. Άλλοτε, πάλι, οι Έλληνες συγκεντρώνονταν στην κεντρική πλατεία του χωριού τους και στη συνέχεια κλειδώνονταν μέσα στην εκκλησία, την οποία πυρπολούσαν και τους έκαιγαν ζωντανούς.
Αύγουστος 1919, Αθήνα, Ελλάδα: Επιστολή των ανταρτών του Πόντου για στρατιωτική και υλικοτεχνική υποστήριξη φτάνει στην ελληνική κυβέρνηση: «Ενεργώντας κατόπιν εντολής των αρχηγών των αντάρτικων ομάδων της ιδιαιτέρας μας πατρίδας που αγωνίζονται για την ελευθερία και την ανεξαρτησία του Πόντου σε ανεξάρτητη Ελληνική Δημοκρατία, σας γνωρίζουμε τα ακόλουθα: Ως γνωστόν από πενταετίας ήδη επαναστάτησαν τα τέκνα του Πόντου και αγωνίζονται κατά του τουρκισμού με δικούς τους αρχηγούς. Επιβάλλεται η ανάγκη προμήθειας σ’ αυτούς ενδυμάτων και σκεπασμάτων... Εκτός αυτού υπάρχει μεγάλη ανάγκη αποστολής φαρμάκων, επιδέσμων κ.λπ. χρειωδών για τους τραυματίες. Εχουμε επίσης μεγάλη ανάγκη όπλων, πολυβόλων και μυδραλιοβόλων με όλα τους τα εξαρτήματα. Γι’ αυτό δηλώνουμε ότι θέλουμε να στείλουμε με δικές μας δαπάνες εδώ δύο άνδρες για εξάσκηση».
Η ελληνική κυβέρνηση παραμένει αδρανής στο αίτημα αυτό. Δεν θα εκμεταλλευτεί ποτέ κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας τη δυνατότητα ύπαρξης δεύτερου μετώπου στα νώτα του τουρκικού στρατού. Ενδεικτική της αδράνειας της επίσημης Ελλάδας είναι το γεγονός ότι στον Πειραιά παραμένει φορτωμένο ένα πλοίο με πολεμικό υλικό, με προορισμό τη Σαμψούντα, το οποίο όμως δεν αποπλέει ποτέ.
Σεπτέμβριος 1919, Λονδίνο, Μεγάλη Βρετανία: Ο ανταποκριτής της «Daily Telegraph» στην Τραπεζούντα αποστέλλει την εξής ανταπόκριση στην εφημερίδα του: «Οι τωρινοί εκτοπισμοί και οι σφαγές στη Μικρά Ασία είναι χωρίς προηγούμενο στην τουρκική ιστορία. Ξεπερνούν σε σημασία αυτές της εποχής του Gladston και ακόμη και αυτές που πραγματοποιήθηκαν το 1915».
Ο Μουσταφά Κεμάλ στην εθνική συνδιάσκεψη στη Σεβάστεια τον Ιούλη του 1919
Δεκέμβριος 1919, Χάβζα, Πόντος: Συνάντηση Κεμάλ Πασά με στελέχη των κομμουνιστών της επαναστατημένης Ρωσίας. Συμφωνείται η υποστήριξη των κεμαλικών από τους μπολσεβίκους με την παροχή πολεμικού υλικού και οικονομικής βοήθειας. Οι μπολσεβίκοι θεωρούν στην παρούσα φάση τον Κεμάλ Πασά πολύτιμο σύμμαχό τους στον αγώνα τους εναντίον των Δυτικών Δυνάμεων της Αντάντ, που ελάχιστο καιρό πριν είχαν εισβάλει στην Ουκρανία (1918-19).
 Η συμμετοχή μίας ελληνικής μεραρχίας στην εκστρατεία αυτή έχει ως αποτέλεσμα να ενισχύσει την πεποίθηση των μπολσεβίκων ότι οι Έλληνες είναι σύμμαχοι των ιμπεριαλιστικών, καπιταλιστικών δυνάμεων. Κατά συνέπεια, εφαρμόζουν το γνωστό δόγμα «ο εχθρός του εχθρού μου είναι δικός μου φίλος». 
Η μπολσεβικική ηγεσία αντιλαμβάνεται ότι η ενίσχυση των Τούρκων θα έχει ως αποτέλεσμα τη γενοκτονία χιλιάδων αμάχων. Ωστόσο, η εξουδετέρωση της απειλής που συνιστούσε ο συνασπισμός της Αντάντ για τους μπολσεβίκους ήταν πιο ψηλά στην ατζέντα του «κόκκινου» πλέον Κρεμλίνου. Γι’ αυτό το λόγο, ακολουθούσε μία «ρεαλπολιτίκ» στο Μικρασιατικό και το Ποντιακό Ζήτημα.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ιστορικός