«Διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμα σου να το λες». Βολταίρος

«Διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμα σου να το λες». Βολταίρος

Σάββατο, 23 Φεβρουαρίου 2008

Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ.(ΧΕΙΜΩΝΑΣ)-4ο

Η Σαντά θα σκεπαστει απο τα χιονια.Τα παγωμενα νερα θα κρεμαστουν κρυσταλλινα σπαθια απο τις στεγες των σπιτιων,ομως ο ρυθμος της ζωης θα παραμεινει ο ιδιος.Τα γλεντια θα συνεχιστουν,θα γινουν αρραβωνες,γαμοι,βαφτισια,χοροι.Τιποτα δεν γινεται εμποδιο στη χαρα τους.

"Χορεψ'τεν παιδιαντ' χορεψ'τεν,ακομαν Καλανταρτσ εν!"

(Χορεψτε παιδια χορεψτε ακομα Γεναρης ειναι!)

Εχουν καιρο ως την ανοιξη,ως την πικρη ωρα που θα παρουν παλι οι αντρες το δρομο για την καταραμενη την ξενιτεια.Τωρα ολοι ειναι χαρουμενοι.Μικροι,μεγαλοι,αντρες, γυναικες.Τι και αν σαβανωθηκε το χωριο απο τα χιονια;Οι Σανταιες ακουραστες και εργατικες μεριμνησαν για ολα .Δεν λειπει τιποτα.

Τα ξυλα αφθονα στο τζακι σκορπουν γλυκεια ζεστασια,τα "μυλαστα λαχανα"(λαχανοσουπα) κοχλαζουν στο "χαλκοτσουκ"(χαλκινη κατσαρολα),ενω η "καβουρμα" γεμιζει με την μεθυστικη μυρωδια της ολο το σπιτι.

Στις κρυες νυχτες του χειμωνα μαζευονταν οι συγγενεις,οι φιλοι,οι γειτονες στα σπιτια ποτε του ενος ποτε του αλλου και κανουν τα "παρακαθα"(νυχτερια).Ηταν και αυτα ενα ειδος διασκεδασης στις ατελειωτες νυχτες του χειμωνα.

Οι ηλικιωμενοι ελεγαν ιστοριες απο τα νιατα τους ή απο την ζωη τους στην ξενιτια,ενω οι γριες ιστορουσαν κι εκεινες περιστατικα απο την ζωη τους,ποτε ευχαριστα και ποτε δυσαρεστα. Πολλες φορες λεγανε χωρατα ή ψευτικες ιστοριες για να γελασουν.Λεγανε ανεκδοτα,αινιγματα ή και γλωσσοδετες,οπως:

Αινιγμα:"Εναν εν' και σ'ολα μπαιν'".
(Το ονομα).

Γλωσσοδετης:Ακεινο το περαν το ραχιν ποιος εσκεπαροπελεκετόρνεψεν'ατο.Τη σκεπαροπελεκετόρνευτου ο γιον εσκεπαροπελεκετορνεψεν ατο".

(Εκεινο το απεναντι βουνο ποιος το πετροπελεκησε.Του πετροπελεκητη ο γιος το πετροπελεκησε).

Γελουσαν οταν καποιος δεν μπορουσε να το επαναλαβει.Αλλες φορες παιζανε χαρτια,σκαμπιλα,δικα τους παιχνιδια,το φουρτ'(εντεκα),την μανεαν(μουντζουρα) και την "ξερην".

Στα νυχτερια προσφερανε διαφορα κερασματα:καρυδια,φουντουκια,ξερα φρουτα(τσιρα),βρασμενα καλαμποκια και κολοκυθα βραστη,κομμενη σε φετες τα "μανατα".Πολλες φορες ψηνανε στη χοβολη,στο τζακι,πατατες και κρεμμυδια και τα προσφεραν στους επισκεπτες.Στους αντρες,κυριως στους ηλικιωμενους τους προσφεραν ρακι ,αν ειχαν με καποιο μεζεδακι.

Τα νυχτερια επαιρναν επισημη μορφη οταν στο σπιτι της συγκεντρωσης υπηρχε ανυπαντρη κορη.Οι οικοδεσποτες κανανε καθε προσπαθεια να φανουν ευχαριστοι και περιποιητικοι. Στο μεταξυ καποια γειτονισσα ή συγγενισσα,εντελως...τυχαια,απαριθμουσε μεγαλοφωνα ή ψιθυριστα τα προτερηματα της κορης.Οσοι ειχαν αγορια για παντρεια εμπαιναν στο νοημα και αρχιζαν να το σκεπτονται.

Διαβαζοντας ολα αυτα,ισως σχηματιστει η εντυπωση πως τωρα τον χειμωνα θα ξεκουραζονταν επιτελους οι γυναικες.Ομως, οχι!!! Η ξεκουραση ηταν αγνωστη στις Σανταιες.

Ποτε δεν εμεναν χωρις δουλεια,απο την πιο νεα ως την πιο ηλικιωμενη.
Οι καπως ηλικιωμενες δεν καταπιανονταν με τις βαριες δουλειες του σπιτιου.Μαγειρευαν μονο και προσεχαν και τα εγγονια,που δεν ηταν ενα ή δυο ,συνηθως τρια ως πεντε.

Καθισμενες στο "καραβατ"-μακρυς καναπες,χτιστος ή ξυλινος,απο την μια ακρη του δωματιου,ως την αλλη-πανω στα μιντερια,εξαιναν τα μαλλια,τα λιναριζαν,εγνεθαν ή επλεκαν "ορταρα"(καλτσες).

Οσο ανημπορες και να ηταν προσπαθουσαν να προσφερουν.Συμβουλευαν τα παιδια,τα συνηθιζαν στην υπακοη και στην πειθαρχια,τα μαθαιναν προσευχες και τραγουδια,τα λεγανε παραμυθια και ιστοριες απο τα παλια.

Θεα της Εστιας του σπιτιου,ιερεια της παραδοσης,η γιαγια,η "καλομαννα",μεταλαμπαδευε απο γενια σε γενια τις αρχες,τις αξιες,τα ηθη και τα εθιμα και με τον τροπο αυτο διατηρηθηκαν η εθνικη και πολιτιστικη μας ταυτοτητα.

Αν υπηρχε μωρο στο σπιτι,κουνουσε την κουνια και το νανουριζε με καποιο μακροσυρτο λυπητερο τραγουδι της ξενιτιας,ή με καποιο νοσταλγικο τραγουδι της νιοτης της.

"Ν'αϊλλοι εμεν'π'εγερασα και εκρεμ'σα φτερον-ι
Εγω πα'τεϊ νυφιτσα εμ'και με τ'εναν καιρον-ι"

(Αλοιμονο σε μενα που γερασα και πεσαν τα φτερα μου
καποτε ημουνα κι εγω νιοπαντρη νυφοπουλα).

Μετα απο καθε τραγουδι ακολουθουσε το στερεοτυπο:"Να-νία,να-νίαΝα-νία και λω-λάια.Λω-λάια-λωλάια και ενω εξακολουθουσε να κουναει την κουνια ελεγε:Λαϊ-λαϊ-λαϊ! Ωω-Ωω-Ωω!(Το Λαϊ απο το λαϊζω=κουνω).

Και καλα οι ηλικιωμενες ειχαν μια καποια ξεκουραση,για τις νεες γυναικες τα πραγματα ησαν πολυ πιο δυσκολα.Μολις χαραζε η μερα,η νυφη επρεπε να ξυπνησει και ν' αρχισει τις δουλειες.Αν καποια ηταν λιγο υπναρου ή αρεσκοταν στον πρωϊνο υπνο η πεθερα αρχιζε:

"Σκου νυφε ,σκου νυφε 'μερωσεν!"

(Σηκω νυφη,σηκω νυφη,ξημερωσε!).

Εχουμε και ενα σκωπτικο αλλα ενδεικτικο της υπερβολης,διστιχο:

"Τρουτσου νυφε 'μερωσεν",φωναζε ο πεθερος να ξυπνησει η νυφη.
(Κλανιαρα νυφη ξημερωσε!

"Φα'αφεντα φεγγος εν'"

(Να το φας αφεντη φεγγαρι ειναι!).Την επαθε ο πεθερος απο την αυθαδη νυφη,γιατι ειχε φεγγαραδα και εκεινος νομισε οτι ξημερωσε.

Η νυφη λοιπον ξυπνουσε το πρωϊ και η πρωτη της δουλεια ηταν να μπει στο μαντρι,να το καθαρισει,να ταϊσει τα ζωα,ν΄αρμεξει τις αγελαδες και μετα να καθαρισει την αυλη απο τα χιονια,καθως και το κομματι του δρομου που αντιστοιχουσε στο οικοπεδο του σπιτιου.Ανοιγε το δρομο ως τη βρυση και τα γειτονικα σπιτια και μετα κουβαλουσε νερο να ποτισει τις αγελαδες,γιατι τον χειμωνα δεν βγαζανε τα ζωα απ΄το μαντρι,να μη γλιστρησουν στα χιονια απο τους παγους.

Οι αντρες δεν εμπαιναν στον σταυλο γιατι το θεωρουσαν υποτιμητικο.Αν καποιος βοηθουσε την γυναικα του τον ελεγαν "γυναικωτο".Και οι πιο πικροχολες ελεγαν:

"Σο μαντρι αφου εσεγκεν ατον,
σο βρακιν ατ΄ς πα΄θα βαλ' ατον".
(Αφου τον εβαλε στο σταυλο,
θα τον βαλει και στο βρακι της,δηλαδη θα του επιβληθει).

Οταν ο καιρος ηταν κακος συνοδευαν τα παιδια τους στο σχολειο.

Οταν τελειωναν με τα ζωα,αρχιζαν το συμμαζεμα,το σκουπισμα,το πλυσιμο,το ζυμωμα και τις αλλες δουλειες του σπιτιου.Κατακοπες δεν καταλαβαιναν ποτε βραδιαζε.Ταϊζαν,κοιμιζαν τα παιδια απο νωρις και καθονταν να γνεσουν το μαλλι ή να μπολιασουν τις καλτσες που συνηθως φθειρονταν στις μυτες και στις φτερνες,(εσλαευαν ορταρα).

Μερικες υφαιναν κιολας.Οι αργαλειοι "αργαστερα" ησαν σε πρωτογονη μορφη και σχετικα λιγοι στα χωρια,γι αυτο υπηρχαν υφαντρες με αμοιβη.Υφαιναν κυριως χοντρα μαλλινα υφασματα-"τα σαλια".Τα μετρουσαν με ειδικο μετρο το "τολ",που ισοδυναμουσε με δωδεκα πηχεις.

Απο αυτα εραβαν οι γυναικες τα καθημερινα τους ρουχα.Τσοχες για τις γυναικες και παντελονια"ζιπκας" και "σαλβαρα"για τους αντρες.Τα εβαφαν με φυλλα απο κληθρα-"κλεθρια" σε μαυρο χρωμα για τους ηλικιωμενους και μπλε σκουρο για τους νεους.Προηγουμενως εβαζαν το υφασμα σε λεκανες με νερο για να γινει μαλακο και σφιχτο.

Απο το υφασμα αυτο εκανα και ποδιες σε χρωμα εκαϊ"κεραμιδιν",και τις στολιζαν γυρω με γαϊτανια.Τις εδεναν με τα "κασικια",που ηταν κορδονια υφασμενα με ειδικο εργαλειο,"τα τσαπαρα".Ησαν χρωματιστα και σε διαφορα σχεδια.Τα "κασικια" ηταν φαρδια,περιπου τρεις ποντοι στο μερος που αντιστοιχουσε στην ποδια,"φοτά",μετα στενευε στα πλαγια στον εναν ποντο και κατεληγαν σε χρωματιστες φουντιτσες.

Με τα "τσαπαρα" επλεκαν και τα λουρια για τα "τσανταγια"(ταγαρια),τα "κουνοδεματα"-τα δεσιματα της κουνιας.Φημισμενα ηταν τα περιτεχνα "τσανταγια" της Σαντάς,με την λεπτη υφανση,τα πολυχρωμα σχεδια και τα πλουμιστα "κασικια" που κατεληγαν σε πολυχρωμες φουντες στα πλαγια.

Τα ταγαρια και τα "ορταρα" της Σαντάς γινονταν αναρπαστα στα γυρω χωρια,οπου τα πουλουσαν ή τα αλλαζαν με διαφορα αγροτικα προϊοντα-σιταρι,ξηρους καρπους,φρουτα.

Ομως το μαλλι μεχρι να φτασει να γινει λεπτη κλωστη για υφασμα "σαλ" ή πλεχτο ηθελε πολλη δουλεια.

Πρωτα-πρωτα επλεναν τα μαλλια,τα στεγνωναν και μετα μαζευονταν ολη η οικογενεια,πολλες φορες και η γειτονια και το εξαιναν,δηλαδη το ανοιγαν με τα δαχτυλα.Τα μαλλια και τα αρνακια "αρνομαλλ",τα χρησιμοποιουσαν για να γεμιζουν τα παπλωματα,τα στρωματα,τα μαξιλαρια.Ολα τους τα κρεββατικα ησαν γεμισμενα με μαλλι,γιατι στην Σαντά εκανε πολλη κρυο.

Το μαλλι απο τα προβατα,το "γιαπαουν" μετα το ξασιμο το λαναριζαν σε πρωτογονη λαναρα με σιδερενια δοντια.Το πρωτο μαλλι που εβγαινε απο το λαναρι ηταν πρωτης ποιοτητας και το λεγανε "ουτρα" και το δευτερο "πουρτ'".

Με το "ζαρουδευτερ" ,ειδικη βεργα,εκαναν το λαναρισμενο μαλλι χοντρο φυτιλι και το τυλιγαν σε μεγαλα κουβαρια τα "ζαρουδα".Καθε φορα που ηθελαν να γνεσουν,εκοβαν ενα κομματι "πατουλ'" απο το χοντρο φυτιλι και με το αδραχτι εκαμναν κλωστη χοντρη ή ψιλη,οπως την ηθελαν.Αναλογα με την χρηση της κλωστης την εκαμναν δικλωνη "δικονον" ή τρικλωνη "τρικονον".

Με το μαλλι δευτερης ποιοτητας το "πουρτ",καμνανε "τσαρχοσκοινα" δηλ. τσαρουχοδεματα.Επισης με το "πουρτ" επλεκαν κοντες καλτσες με διαφορα σχεδια.Η τεχνη ολη βρισκοταν στην τελεια εφαρμογη.

Απο τις γυναικειες καλτσες ωραιοτερες ηταν εκεινες με τη δαντελλε πλεξη που την ελεγαν "Κορααντων πλουμιν",δηλαδη σχεδιο Κορααντων.

Οι κοπελες πλεκανε πολλα ζευγαρια καλτσες ανδρικες και γυναικειες για την προικα τους "τσέϊζα",γιατι απ' αυτες εκαμναν δωρα στο συγγενολοϊ του γαμπρου.Τις παιδικες καλτσες τις επλεκαν με μαλλι "αιας"δηλαδη κατσικας,που ηταν πολυ μαλακο και ζεστο.Τις εκαμναν και αυτες δαντελλε ή ισια πλεψη,αλλα στο πλαϊ βαζανε ενα σχεδιακι που το λεγανε "μελεσσιδιτσα".

Απο μαλλι "τιφτικ" καμνανε καλτσες τα πλουσιοκοριτσα,οπως λεει ο στιχος:

"Παει ομαλα,παει και τικια
τ'ορταροπα τ'ς ειν' τιφτικια".

(Παει πλαϊ,παει πανω,
τα καλτσακια της τιφτικια).

Το "τιφτικ" ηταν μαλλι πολυ καλης ποιοτητας,απαλο και ζεστο.

Οι ευπορες κορες και νυφες το ακλοκαιρι φορουσαν για γιορτινες "φιττικοζα καλτσας".Ησαν πλεγμενες με "φιλτικ",βαμβακερη κλωστη γυαλιστερη,πολυ καλης ποιοτητας,κατι αναλογο με το σημερινο μερζεριζε.

Τις καλτσες τις επλεκαν με πεντε βελονες,τα "καλτσοτσιβα".Γενικα τις βελονες για το πλεξιμο τις λεγανε τσιπια ή τσιβια.Ησαν τριων ειδων καμωμενες απο χαλκο ή απο ατσαλι:οι Χοντρες,οι μεσαιες και οι ψιλες.

Οι Σανταιες επλεκαν στο χερι και οχι στο λαιμο.Επλεκαν γρηγορα,χωρις να βλεπουν το πλεχτο,μονο με την αφη.Τοσο ειχαν συνηθισει τα δαχτυλα τους στο πλεξιμο.

Αυτες ησαν οι ασχολιες των γυναικων το χειμωνα.Να κανει τις δουλειες του σπιτιου,να γνεθει,να πλεκει,να ραβει,να ετοιμαζει τα ρουχα και τα τσαρουχια που θα φορουσαν την ανοιξη και το καλοκαιρι,οταν θα πηγαιναν στις εξωτερικες δουλειες.

Ομως ο παγερος και βαρυς χειμωνας ειχε και πολλες χαρες.Πρωτα-πρωτα η Σαντά μαζευε τα παιδια της.Ενα συνεχιζομενο πανηγυρι ηταν ο χειμωνας με τα βαφτισια,τους αρραβωνες και τους γαμους,που γινονταν αυτη την εποχη.Το φαγοποτι του γαμου αρχιζε απο το Σαββατο και τελειωνε τη Δευτερα.

Ολοι ντυμενοι στα καλα τους,με τη χαρα στο προσωπο,παρακολουθουσαν την τελετη.Οι νεες γυναικες ελαμπαν μεσα στα αστραφτερα,μεταξενια,νυφιατικα ρουχα τους(τα Ζουπουνας).Ηταν μεγαλη η χαρα τους να τα φορανε,γιατι και ομορφα ησαν και ομορφες αναμνησεις εφερναν στο νου.

Τα νυφιατικα μονο στους γαμους τα φορουσαν.Στις αλλες διασκεδασεις φορουσαν παλι καλες μεταξωτες "ζουπουνες",αλλα οχι νυφιατικες.

Στη Σαντά εξ αλλου συνηθιζαν να φορανε δυο και τρεις "ζουπουνες",την μια πανω στην αλλη,σε διαφορετικο μηκος και διαφορετικο χρωμα.Δεν ξερω αν το επεβαλε η γυναικεια φιλαρεσκεια ή το υπερβολικο κρυο.

Οσο για τους ηλικιωμενους, εκεινοι καθισμενοι στα στρωμενα τραπεζια,καμαρωναν τα νιατα που χορευαν τους ομορφους,ζωηρους,παλικαρισιους χορους με την γλυκεια μελωδια της λυρας και της γκαϊντας(τουλουμ' ή αγγειον),ενω ακουοταν το τραγουδι:

"Χορεψ'τεν παιδαντ' χορεψ' τεν, ακομαν Καλανταρτ'ς εν
και ο χορον πα' κλειδωσεν κι η νυφε πα'μαρμαρτσεν".

Χορεψτε παλικαρια,χορεψτε,Γεναρης ειν' ακομα
Ο χορος εκλεισε(κι η νυφη αστραφτει απο ομορφια.

Διασκεδαζαν και χαιρονταν μεσα στις τοσες αντιξοες συνθηκες της ζωης.Ομορφες,γενναιες ψυχες...
Read more

Παρασκευή, 22 Φεβρουαρίου 2008

Η Ζωη και οι ασχολιες των Γυναικων-Φθινοπωρο 3ο

Η αγαπημενη εποχη των γυναικων της Σαντάς ηταν το Φθινοπωρο.Ηταν η εποχη που γυριζαν οι ξενιτεμενοι απο την μακρινη και πικρη ξενιτεια.

Οι νεαρες θεριστριες που στην εποχη του θερους συνηθιζαν να διαλεγουν απο ενα δεντρο σφενδαμης η καθε μια, το περιμενουν τωρα με αγωνια να κιτρινισει.Οταν κιτρινιζαν τα φυλλα του ,σημαινε πως εφτασε το ποθητο φθινοπωρο και κοντοζυγωναν οι μερες που θα γυριζε ο καλος τους απο την ξενιτεια.

Διαλεγαν την σφενδαμη γιατι ηταν δεντρο που κιτρινιζε τα φυλλα του νωριτερα απο τα αλλα δεντρα και εφερνε νωριτερα το μηνυμα του πολυποθητου φθινοπωρου.Οταν η νυφοπουλα επαιρνε το μηνυμα πως ο καλος της θα ελθει το φθινοπωρο και εβλεπε τα φυλλα του δεντρου της να κιτρινιζουν τραγουδουσε με χαρα και λαχταρα:

"Σφενδαμ' εσαρηλαεψες σ' αποσκαλι' μ' το γιαν'-ι
και τ φυλλοπα σ' κιτρινα,βαμμενα σην πογιαν'-ι"

(Σφενδαμη μου κιτρινισες στου χωραφιου την ακρη
κιτρινα ειναι τα φυλλα σου σαν με μπογια βαμμενα).

Μια αλλη ομως που δεν ηταν τοσο τυχερη,γιατι ο αγαπημενος της δεν μπορεσε να κερδισει οσα χρειαζοτανε και γι' αυτο ανεβαλε τον ερχομο του για την αλλη Πρωτοχρονια,τραγουδησε πικραμενη, μαλωνοντας το δεντρο της:

"Σφενδαμ' ντ' εσαρηλαευες σ' αποκλαλι μ' οφετος;
Θα ερ'ται το μικρον τ' αρνι μ' τ' αλλο το νεον ετος!"

(Σφενδαμη,τι κιτρινισες τα φυλλαρακια φετος;
Θα ερθει η αγαπη μου το αλλο νεο ετος!).

Στις αρχες του Σεπτεμβρη μολις τελειωνε το θερος ,κατεβαζαν τα ζωα απο τα "παρχαρια" και ξανακουβαλουσαν κατω στο χωριο ολα εκεινα τα συνεργα που με τοσο κοπο ανεβασαν με την πλατη τους την ανοιξη.

Αμεσως μετα αρχιζαν να κουβαλουν ξυλα για τον χειμωνα.Στη Σαντά, οπως αναφεραμε, ο χειμωνας ηταν βαρυς, γι αυτο οι κατοικοι επρεπε να ειναι ετοιμοι να τον αντιμετωπισουν.

Οι γυναικες κουβαλουσαν τοννους τα ξυλα στην πλατη τους.Τα ξυλα τα κοβανε στα μακρινα δαση(ασ' σην Μεσαν).Δεν εκοβαν ποτε ξυλα που ησαν γυρω απο το χωριο.

Τουλαχιστον δυο ωρες περπατουσαν για να φτασουν στο δασος,να κοψουν ξυλα.Τα κατεβαζαν στο χωριο,τα εκοβαν καταλληλα για τον "Πεσκον" (σομπα) και το τζακι και υστερα τα εκαναν στοιβες (καενας) στην αυλη ,στο υποστεγο ή στον αχυρωνα.

Πολλες φορες ειχανε ξυλα στην αυλη τους απο τις προηγουμενες χρονιες,που τους εφταναν να περασουν δυο και τρεις χειμωνες,ομως οι πεθερες εκει "'ς σα ξυλα" .Να μην μεινουν οι νυφες χωρις δουλεια.Λες και ηταν αμαρτια η ξεκουραση.

Αυτη η νοοτροπια του ηλικιωμενου,αυτη η σκληροτητα,ειχε φοβισει τις νεες κοπελες,τοσο που μια,η καημενουλα ειπε τις φιλες της:

Αχ! Ας ειχα ειναν αντραν κι ας εμ' και 'ς ση κυρου μ'!

Ηθελε δηλαδη να ειχε εναν ερωτικο συντροφο ,αλλα να εχει και την καλοπεραση του πατρικου σπιτιου.

Αργοτερα λεγανε αυτο σαν παροιμια για κατι που δεν ειναι δυνατο να γινει.Δεν μπορει κανεις να τα εχει ολα!

Τωρα το φθινοπωρο,ετοιμαζαν τα χειμωνιατικα τους:Μαζευαν την σοδεια τους,οποια και αν ητανε.Επλεκαν τα κρεμμυδια σε πλεξιδες και τα κρεμουσαν στην αποθηκη.Κουβαλουσαν τις πατατες,τα κολοκυθια,τα λαχανα στον αχυρωνα για να μην παγωσουν.

Εβαζαν αγουρα φρουτα μεσα στα αχυρα για να ωριμασουν και τα τρωγανε τον χειμωνα.Μαζευαν απ' τα δεντρα του βουνου,τα ξεριαναν στον φουρνο και τα εκαναν "τσιρα" δηλ. ξηρα φρουτα.

Αυτα τα τρωγανε τα μικρα παιδια ή τα κανανε "χοσαφ" (κομποστα) τον χειμωνα.Αγοραζαν ξηρους καρπους απο τους Τουρκους μικροπωλητες δηλ. καρυδια και φουντουκια.Αργοτερα εκλειναν τα χιονια τους δρομους και οι Τουρκοι δεν μπορουσαν να φερουν τα προϊοντα τους για πουλημα στο χωριο.

Γεμιζαν τα κελλαρια τους με "τη θεου το καλλος" με τ'αγαθα του θεου:Βουτυρο,τυρια,μυζηθρες διαφορες,αλλες; παστωμενες σε κιουπια,οπως το "φιτιλαρ μιντζιν",το "πασκιταν" και αλλες αποξηραμενες οπως τα "τσορτανια" και το "σηρ"Αποθηκευαν ακομη σπιτισια μακαρονια,τα "μακαρινας",πλιγουρι,τα "κορκοτα" διαφορα "καθαρα κορκοτα","κριθαρενια κορκοτα" και "φουρνικενια κορκοτα".

Μεσα στα πιθαρια εκαμναν "στυπα" τουρσια διαφορα:Λαχανενα,"σεφελενα" απο κοκινογουλια και "θομαρενα στυπα" απο χορτα της περιοχης τα "θομαρα".Μεσα στα πιθαρια φυλαγαν και διαφορα φρουτα που τα μαζευαν απο τα δαση.Εσφαζαν τις γερικες αγελαδες το φθινοπωρο και εκαμναν "καβουρμα" για τον χειμωνα.

Ο καβουρμας φυλαγμενος κι αυτος σε πιθαρια,μαγειρευονταν με λαχανο και πατατες,με αυγα τηγανιτα,σαν μπεϊκον.Τον ετρωγαν και κρυο με ψωμι.Αυτο ηταν το κρεας τους για τους μηνες του χειμωνα.Κρεοπωλεια δεν υπηρχαν στα χωρια.Αν γεννουσαν οι αγελαδες τα αρσενικα μοσχαρια τα εσφαζαν πολυ μικρα κα τα εκαναν βραστα "σοουζ".

Αυτο ηταν το φρεσκο κρεας που ετρωγαν και υπηρχε συνηθεια να το μοιραζουν στους συγγενεις και γειτονες.Ισως,επειδη δεν μπορουσε να καταναλωθει τοσο κρεας απο μια οικογενεια.Δεν συνηθιζαν να το μαγειρευουν,μονο βραστο το ετρωγαν,το κρεας απο ασαραντιστα μοσχαρακια.

Σιταρι,σικαλη,καλαμποκι τ'αγοραζαν απο την Τραπεζουντα ή απο τους Τουρκους της γυρω περιοχης,που φερνανε τα προϊοντα τους στη Σαντά για πουλημα.Ψωμι απο σιταρενιο αλευρι ζυμωναν μονο οι ευποροι και το ελεγαν "καθαρον ψωμιν"Οι περισσοτεροι ζυμωναν "ταραγον",δηλαδη αναμεικτο,απο αλευρι σιταριου και σικαλης.

Ψωμι απο σικαλη ετρωγαν οι πολυ φτωχοι.Σκετο καλαμποκισιο αλευρι δεν ετρωγαν.Με το καλαμποκαλευρο καμνανε "λαβασα",λαγανες,οπου καπου-καπου εβαζαν και τυρι,βουτυρο ή χορταρικα και το λεγανε "πιττας".Απο το ζυμαρι για ψωμι επλαθαν μικρα ψωμακια και τοποθετουσαν μεσα ενα ολοκληρο βραστο αυγο που ψηνονταν κι αυτο μαζι με το ψωμι.

Τα λεγανε "κολοθοπα" και τα εδιναν στα μικρα ψωμια.Οταν εβγαζαν τα ψωμια απο τον φουρνο,μοιραζαν απο ενα μεγαλο κομματι "καθιν" ζεστο ψωμι σε ολη την γειτονια και σε οσους τυχαινε να βρθουν εκει την ωρα που ξεφουρνιζαν.Το ψωμι το εψηναν στον φουρνο του σπιτιου τους.Καθε σπιτι ειχε τον φουρνο του.

Μεγαλη ηταν η ευτυχια των γυναικων οταν εξασφαλιζαν το αλευρι για ολη την χρονια.-"Αλευρα εχομεξυλα εχομεας ολα εχομε!"-"Εσταχυαμε αλλο τοπ' κι καμ' μας"(Εξασφαλιστηκαμε ουτε βολι δεν μας πιανει!)Και ειχαν δικαιο,γιατι το αλευρι,δεν ηταν μονο για το ψωμι.Απο το ιδιο το ψωμι εκαμναν πολλα φαγητα οπως:Το "τσουμουρ" προχειρο φαγητο με ψιχα ζεστου ψωμιου και βουτυρο ή κομματακια μπαγιατικου ψωμιου βρεγμενα με γαλα,ή νερο και τηγανισμενα με αγελαδινο βουτυρο.

Τα "φελια" λεπτες φετες ψωμιου βρεγμενες με γαλα που τηγανιζονται με βουτυρο και πασπαλιζονται με ζαχαρη και μελι.Τα "φελοτηγανα" τηγανισμενες φετες ψωμιου διαποτισμενες με αυγο.Με το αλευρι,δεν εκαμναν μονο το ψωμι τους αλλα και πολλα αλλα φαγητα οπως την "μακαριναν",την "λαπαν" κατσαμακι,το "τριμμαν"ψιρουκι,το "μαλεζ" χυλος με αλευρι,το "γαλατοφαει"κατσαμακι με γαλα και καλαμποκισιο αλευρι,το "πασκιτανοφαει"με μυζυθρα αντι γαλα.

Ομως ο βασιλιας των φαγητων ηταν το "χαβιτσ"με καϊμακι απο γαλα και καλαμποκισιο αλευρι.Μοσχομυριζε ο τοπος απο το αγελαδινο βουτυρο και το προσφεραν οταν ηθελαν να τιμησουν καποιον.Μερικες φορες βαζανε και τυρι στο "χαβιτσ" και τοτε το λεγανε "τυροκλωστη".Το "χαβιτσ'" με καίμακι το εφτιαχναν περισσοτερο στα "παρχαρια",οπου αφθονουσε το καϊμακι.

Ομως βρισκομαστε στο περιποθητο φθινοπωρο που οσο κι αν ειναι μελαγχολικο,στις Σανταιες ηταν ευχαριστο και πολυαγαπημενο.Το "σπενταμα" κιτρινιζαν και ο αγαπημενος οπου ναναι ερχεται.Καποια μαλιστα πηρε κιολας το γραμμα με την ευχαριστη ειδηση:

"Γραμμαν γραφτω και στειλω σε και με τ' αροθυμιας,
μοθοπωρι θα ερχουμαι,να χαιρεται η καρδια 'σ΄."

(Σου γραφω γραμμα με επιθυμιες,θα ερθω το φθινοπωρο να χαρει η καρδια σου).

Ηταν τιμη για τον ξενιτεμενο να δινουν πλουσια συχαρικια γιατι αυτο εδειχνε πως τον περιμενουν με μεγαλη λαχταρα!Οι Σανταιοι παντα περιμεναν!Τον πατερα στην αρχη,τον αγαπημενο συντροφο υστερα,τον γιο τους τον λεβεντη,τελευταια.

Η αναμονη δεθηκε με την ζωη τους.Ποσες φορες ομως δεν ηταν ματαιη αυτη η αναμονη!Ποσες τραγικες αρραβωνιαστικες δεν περιμεναν αδικα χρονια ολοκληρα τον αγαπημενο τους;

Εκεινος ομως δεν γυρισε γιατι παντρευτηκε μιαν αλλη στην ξενιτια.Ποσες φορες ο αγαπημενος δεν γυρισε γιατι πεθανε στν μακρινη ξενιτια και θαφτηκε ακλαυτος και αμιλητος στην ξενη γη.

Η λυπη,η πικρα,τα βασανα,η μοναξια,τα δακρυα,ολα ξεχνιουνται μονομιας.Οι ξενιτεμενοι ερχονται χαρουμενοι,ευτυχισμενοι,φορτωμενοι με χρηματα και δωρα.Οσα πικραδες και καημους εχει ο μαυρος χωρισμος,τοσες λαχταρες και χαρες εχει ο γλυκος ο γυρισμος.

Χαρες και πανηγυρια σε ολο το χωριο.Γλεντια,χοροι,μεθυσια,ολα πληρωμενα απο τους νεοφερμενους,που ηλθαν απο την ξενητια με φουσκωμενο πουγγι.Καποιος ερωτας θα καταληξει σε αρραβωνα και μεσα στην χαρουμενη αυτη ατμοσφαιρα θα γεννηθουν καινουργιοι ερωτες,καινουργια ονειρα.....

Santeos
Read more

Κυριακή, 10 Φεβρουαρίου 2008

Ο Ποντος γεωγραφικα

Ο Ποντος βρισκεται στο ΒΑ τμημα της Μικρας Ασιας και βρεχεται στον βορρα απο την Μαυρη Θαλασσα,ανατολικα συνορευει με την Λαζικη (χωρα των Κολχων),στα δυτικα με την Παφλαγονια και στο νοτο με την Καππαδοκια.Στα παραλια το εδαφος ειναι σχετικα ομαλο,με πυκνη βλαστηση.

Οριζοντια χωριζεται στον παραλιακο και μεσογειακο Ποντο απο την οροσειρα του Παρυαδρη-Ποντιακες Αλπεις(Μπαγλαρνταγ).Υπαρχουν αναμεσα τους οροπεδια,φαραγγια και κοιλαδες,δυσβατα κατα την διαρκεια του χειμωνα.

Τα βουνα αποτελουν φυσικη συνεχεια του Καυκασου και του Αραρατ .Ανατολικα ο Ποντος χωριζεται απο την Αρμενια απο το ορος Αντιταυρος και δυτικα χωριζεται απο την Καππαδοκια,απο το ορος Αργαιο.

Αλλα βουνα ειναι το Ιλκας Νταγ,Καρα νταγ,Ελμαλι Νταγ,Δουλμεν Νταγ,Ακ Νταγ,Κεμερ Νταγ,Θηχης ή Κουλατ Νταγ κ.ά.

Τα μεγαλυτερα απο τα βουνα διασχιζουν καθετα οι ποταμοι:Αλυς-Κιζιλ Ιρμακ,ο μεγαλυτερος ποταμος της Μικρας Ασιας,Ιρης-Γεζιλ Ιρμακ,Λυκος-Κελτικ,Θερμωδων-Τερμε Τσαϊ,γνωστος απο τον μυθο των Αμαζονων,Μελανθιος-Μελετ Ιρμακ,Κανις ή Χαρσιωτης,Πυξιτης ή Δαφοποταμος-Ντεγιρμεν Ντερε,Γιαμπολης κ.ά.

Οι μοναδικες λιμνες ειναι η Σιμωνιδα,η Θεμισκυρα και η Στεφανη.Τρια ειναι τα νησια,μικρα και αυτα ,στις ακτες.Ειναι η Φιλυρηϊδα,στο ακρωτηριο Ζεφυριο,η Αρητιαδα,απεναντι απο την Κερασουντα και η Κιλικονησος,στο Ιασωνιο ακρωτηριο.

Στα δαση του Ποντου ευδοκιμουν τα αειθαλη κωνοφορα ελατα,κυπαρισσια,βαλανιδιες,φιλυρες(φλαμουριες),η σφενδαμη,οι φτελιες,φουντουκιες,αγριες κερασιες,αγριες μηλιες,αγρια ρυκα,αγριαχλαδιες,φραγκοσταφυλα,κρανιες,στα πεδινα μερη ευδοκιμουσαν οι ελιες,οι λεμονιες, και οι πορτοκαλιες,καρυδιες,καστανιες,μηλιες,κερασιες(στην Κερασουντα,απο οπου διαδοθηκαν στην Ευρωπη κατα την Ρωμαϊκη εποχη) και τα φυτα που δεν υπαρχουν στην Ελλαδα αζαλεα,ροδοδεντρο,θυμαρι,δακρυ της Παναϊας,τουτουγιαδες.Μερικα απο τα φυτα αυτα,οπως οι ξυνιθρες,τα χρησιμοποιουσαν στην μαγειρικη ή σαν φαρμακευτικα βοτανα.

Στα οροπεδια ( παρχαρια) φυτρωνε αφθονη χλοη,γι'αυτο,κατα τους θερινους μηνες,οι κτηνοτροφοι πηγαιναν με τα ζωα τους σε αυτα.
Εκτος απο τα ημερα ζωα,ειχε και πολλα αγρια,οπωςλυκους,αλεπουδες,αγριγουρουνα,αγρικατσικα,λαγους,αρκουδες,φασιανους,περδικες,ορτυκια,μπεκατσες,αγριοπεριστερα,αγριοπαπιες,κ.ά.

Στη Θαλασσα υπηρχαν ολα τα ειδη των ψαριων και σε μεγαλη αφθονια τα χαψια(ενα ειδος μικρης σαρδελας,περιπου οπως ο γαυρος),τα οποια παστωναν και τα πουλουσαν.Στα ποταμια υπηρχαν πολλες πεστροφες,αλλα και διαφορα αλλα ψαρια.

Αγροτικα προϊοντα ειναι οι ξηροι καρποι,ο καπνος,τα οσπρια,το λαδι,τα οπωροκηπευτικα,το κρασι,το καλαμποκι,το σιταρι κ.ά.

Πρωτευουσα του Ποντου η Τραπεζουντα.Αλλες πολεις και κωμοπολεις στις οποιες ζουσανπολλεςποντιακεςοικογενειες:Κερασουντα,Οινοη,Αμισος,Παφρα,Αργυρουπολη.Αμασεια,Τριπολη,Κοτυωρα,Σινωπη,Πλατανα,Ριζαιο,Σεβαστεια,Οφι,Σουρμενα, Ματσουκα,Φατσα,Μερσιφουντα,Ινεπολη,Ατινα,Χοτζη(Κυμινα),Καβζα,Τοκατη,Πουλαντζακη,Σαντά κ.ά.


Santeos
Read more

Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ. 2ο ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Τώρα το καλοκαίρι αρχίζει μια από τις σπουδαιότερες δουλειές των γυναικων,ο θερισμός του χόρτου.
Ο θερισμός του χόρτου στα λιβάδια άρχιζε από τα μέσα Ιούλη και τελείωνε στις αρχές του Σεπτεμβρη.Ο χειμώνας στη Σαντά ήταν βαρύς και τα ζωα ήθελαν τόνους χόρτο για να ξεχειμωνιάσουν.

Έτσι οι γυναίκες ήταν υποχρεωμένες να θερίζουν χόρτο από τα λιβάδια και να το κουβαλούν με την πλάτη τους στο σπιτι,οπου το ξέραιναν με χίλια-δυο βάσανα και ταλαιπωριες,γιατι ο καιρός στην Σαντά ήταν βροχερός και η ομίχλη καθημερινός επισκέπτης.

Στο θέρος πήγαιναν όλες οι νέες γυναίκες είτε ήσαν φτωχες,ειτε πλουσιες.Υπηρχαν οικογένειες που μπορούσαν να πληρώσουν για τον θερισμό των λιβαδιών τους.Παρ’όλα αυτά,οι κόρες και οι νύφες πήγαιναν στο θερος,για να μην χαρακτηριστούν τεμπέλες η αρρωστιάρες και άχρηστες!!! Για το καλό τους όνομα λοιπόν έπρεπε να πηγαίνουν στο θερος,γιατι η εργατικότητα μετρούσε πολύ στη Σαντά.

Έπειτα η κοινωνία τους,ηθελε την γυναίκα σκληραγωγημένη για να μπορεί να επιβιώνει κάτω από κάθε είδους δυσκολίες.

«Μάθε κόρη την αγρυπναν και την κακοπεριαν
Και ονταν πας’ σα πεθε’ κα σ’ να εισαι μαθεμεντσα»

Δηλαδή:Συνήθισε κόρη μου στο ξενύχτι και στις δυσκολίες της ζωής
Και όταν θα πας στα πεθερικά σου νασαι συνηθισμένη.

Έπρεπε λοιπόν η γυναίκα να είναι ετοιμη,ικανη,να προσαρμοστεί στην καινούργια της ζωη.Τις ήθελαν «εμ σ’αγιαρ εμ σο σαμαρ»,όπως λέει η παροιμια,δηλαδη και αρχόντισσες καθισμένες στη σέλλα του αλογου,όταν στην ζωή τις έρχονταν όλα βολικα,αλλα να τα καταφέρνουν και στη πλάτη του φτωχού γαϊδαρακου,παρα τις δυσκολίες της ζωής!!


Οι θερίστριες ξυπνούσαν από τα χαραματα.Προτου χαράξει η μέρα οι πεθερές άρχιζαν:
-Σκου νυφε,σκου νυφε.Εμερωσεν(Σήκω νυφη,σηκω νύφη ,ξημέρωσε),μια προσφώνηση που ήταν βραχνάς για τις νέες και κουρασμένες γυναίκες.

Ξυπνούσαν ετοίμαζαν βιαστικά τα σύνεργα για τον θερισμο,δρεπανι,σχοινι,ετοιμαζαν το φαγητό τους που ήταν συνήθως ψωμί με τυρί ή βούτυρο ή τσορτανα, από καμιά φορά κάμνανε και «τηγανιά»(ομελέτες με φρέσκα κρεμμυδάκια ή πατάτες) και ξεκινούσαν.

Συνήθως πήγαιναν παρέες-παρέες για το θέρος και πήγαινε πάντοτε μαζί τους και μια γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας, για να τις προσέχει και να τις συμβουλεύει αν χρειαζοταν.Αυτη ήταν και ο αρχηγός της συντροφιάς και ήταν πρόσωπο εμπιστοσύνης και αγαπητό σε όλες.

Εκεί στα καταπράσινα λειβαδια,στην παραδεισένια φυση,μεσα στη μυρωδιά των λουλουδιών και του φρεσκοκομμένου χορτου,ξεσπουσαν τα βάσανα και οι καημοι.Εκει,καθως το μυστήριο του δάσους και του βουνου,ελευθερες και απαλλαγμένες από ντροπαλοσύνες και περιορισμους,νιοπαντρες και κοριτσια,αφηναν τον πόνο τους να ξεχύνεται αυθόρμητα σε τραγούδι μελαγχολικο,νοσταλγικο και παραπονεμένο.

Τραγουδούσαν για την καταραμένη ξενιτιά ,για τον χωρισμο,για την αγαπη,για το χρυσό τους ταίρι.

«Αερ’-ι-μ’ κι Αε Θοδωρο μ’ με τ’ Ασπρον τα’ αλογοπον
Επαρ’ και δεβα κρεμ’ σον με ‘ς σ’ εγαπ’ς –ι-μ’-τα’ εγκαλοπον!!»
(Αι Γιώργη και Αι Θόδωρε με τ’ασπρο το αλογάκι
Πάρε με και ρίξε με στην αγκαλιά της αγάπης μου)

Έκλαιγαν και τραγουδουσαν.Τραγουδουσανε και κλαίγανε μαζί κι έτσι γαλήνευε η πονεμένη τους ψυχη.Παρακαλουσαν τη φύση γυρω,τον ουρανο,τον ήλιο ,τα βουνά:

“E! Ουρανέ Παράκλητε κατηβ΄αφκα και κρισον
Εμε και το σαριν τα’αρνιμ μ’ ‘ς έναν μερος για ποισον»

(Αχ! Ουρανέ μου σπλαχνικε!χαμηλωσε και κρίνε,
εμε και την αγάπη μου δώσε μας κάποια λύση).

«Νερά –νερά τρεχουμενα,νεροπα που κες΄πατεν;
Τ’ αρνοπο μ’ εν σην ξενιταν,επαρτ’ ατο κι ελατεν».

(Νερά-νερά τρεχουμενα,νερακια για πού πάτε;
Η αγάπη μου στην ξενιτιά πάρτε την και ελάτε).

Πονεμένες γυναίκες! Η μαγευτική ομορφιά της φύσης γυρω,όχι μόνο δεν τις παρηγορούσε παρά τις άναβε τον καημό της μοναξιάς!!
Πνιγμένες από καημό και θλίψη μιλούσαν με τον ανεμο,τα δεντρα,τα πουλιά και λέγανε τον πόνο τους τραγουδώντας:

“Ψηλά ταχιά και πράσινα και δέντρα φυλλωμενα,
κλισ΄τεν κα’ τα κλαδοπα σουν και κλαψ’ τεν για τ’εμενα»
(Ψηλά βουνά και πράσινα και δέντρα φυλλωμενα,
γυρ’τε τα κλωναράκια σας, κλαψ’ τε και σεις για μένα).

Όλα τους τα τραγούδια ζυμωμένα με τον πονο,την λυπη,την μοναξιά και την νοσταλγια.Ολα μαρτυρούν την πικραμένη-βασανισμένη ζωή της Σανταιας.

«Και ‘ς ση Σαντά που εντρισεν μη λεει ειμαι αντριμεντσα
ο προσωπος ατ’ς κι γελα ,παντα τυραννιγμεντσα»
(Όποιος παντρεύτηκε στη Σαντά είναι σαν να μην παντρεύτηκε
ποτέ δεν έχει γελαστό προσωπο,παντοτε είναι στεναχωρημένη).

Ο θερισμός του χόρτου ήταν δουλειά κουραστική και διαρκούσε περισσότερο από δυο μηνες,όμως για τις Σανταιες,που ήσαν γυναίκες εργατικες,ανθεκτικες,γεροδεμενες,ηταν πολλές φορές δουλειά σχεδόν ευχάριστη.
Ήταν μια ευκαιρία να φύγουν από την αυστηρή μάτια των πεθερικων,των γεροντων,της αυστηρής τους κοινωνίας γενικα.Μια ευκαιρία να ξεδώσουν.
Εκεί μπορούσαν να πουν, να κλαψουν,να τραγουδήσουν τον πόνο και τον καημό τους.Θελει και ο πόνος το τραγούδι του…
Και όταν ξαλάφρωνε η καρδιά και γαλήνευε η ψυχη,καθονταν στον παχύ ίσκιο των δεντρων,διπλα σε κάποια νεροπηγή με κρυστάλλινο νερο,να πιουν νερό να δροσιστουν,να ξαποστασουν,να κάτσουν να φάνε και να ξεκουραστουν.Υστερα λέγανε τα αστεία τους,γελουσαν,παιζανε «τσαλτικαν»-τσιλικι και «λυντζα»-πεντόβολα και κάνανε τις τρελές τους!!!
Ήταν πολύ…νέες.

Άλλοτε πάλι το ρίχνανε στο χορό και πείραζαν η μια την άλλη με δίστιχα που λίγο-πολύ τα κατάφερναν ολες.Χαιρονταν την ελευθερία τους και παίρνανε έτσι και λίγη εκδίκηση από τις πεθερές ,που τις ήθελαν δούλες και υποτακτικές και διαιώνιζαν την αυστηροτητα,την καταπίεση και την σκληροτητα,ενώ υπήρξαν και οι ίδιες νωρίτερα θύματα της αυτής σκληρότητας.

Γνωστή είναι η περίπτωση της Μαρίας Σπυριδοπουλου,γνωστης με τ’ονομα «Καταραμεντσα».Κάποια μέρα η «Καταραμεντσα» πήρε μαζί της στο θέρος και το δίχρονο αγοράκι της.Το έβαλε να κοιμηθεί στον ίσκιο ενός δεντρου,οσο εκείνη θεριζε.Καποια στιγμή το αγοράκι ξύπνησε και άρχισε να κλαιει.Η μάνα ετρεξε,το πήρε τρυφερά στην αγκαλιά της και για να το ηρεμήσει, άρχισε να το τραγουδάει:

«Έλα γιαβρί μ’ έλα πουλί μ’,η μάννα σ’ ποδεδισ’εν
ο κύρη σ’ να τρώει το λιλι σ’ που κ’ ερ’ ται εγνωρι’σε!»
(Έλα γιαβρί μου,ελα πουλάκι μου,να σε χαρεί η μαμά σου
να φάει ο πατέρας σου το πιπί σου ,που δεν έρχεται να σε γνωρίσει!)
Το τραγουδάκι ίσως φαντάζει αρχικά αστειο,στην πραγματικότητα όμως,είναι ένα γλυκό-πικρό παραπονο.Εκφραζει το γλυκό συναίσθημα της μάνας για το παιδί της και την πικρία της νεαρής συζύγου για το άντρα της που αργούσε να γυρίσει και που δεν το έκανε ούτε για χάρη του παιδιού της.

Η «Καταραμεντσα» ήταν λαϊκή τραγουδίστρια στη Σαντά και σ’ αυτή της την ιδιότητα οφείλεται το παρατσούκλι της.

Όταν τελείωνε ο θερισμός του χόρτου στα λιβαδια,ανεβαιναν στις κοντινές βουνοκορφεςοπου θέριζαν το «ζυγουδ»,ένα χόρτο κοντό και σκληρο.Το χόρτο αυτό, επειδή ήταν κοντο,δεν δένονταν με το σκοινί αλλά το κουβαλούσαν μέσα σε υφαντά τρίχινα τσουβαλια,τα «χαραρα».Τα γέμιζαν πατητά και βάζανε από πάνω και άλλη αγκαλιά χορτο,το «πασλουχ»-(η κουκούλα).

Το σακί έπρεπε να είναι καλογεμισμενο,πατημενο και ίσια δεμένο κάθετα στην πλατη,για να μην γέρνει η κουβαλήτρα πότε από την μια μεριά και πότε από την άλλη και να μην την συμπαρασύρει και κατρακυλήσουν σακί και κουβαλήτρα μαζί.

Η κουβαλήτρα έπρεπε να περπατάει στητη,με καλοδεμενο το τσεμπέρι της,με περιποιημένα και καλοδεμενα τα τσαρουχοδεματα,για να μην την περιγελούνε!!
Έτσι επρεπε.Ηταν αυστηρή η κοινωνία τους.Ειχε τους κανόνες της που δεν την άφηναν περιθώρια γι κάποια παράλειψη ή κάποιο λάθος.

Όταν τύχαινε κάποια από τις θερίστριες να είναι αδιαθετη,ή να είναι κάπως αδέξια σ΄
Αυτό το είδος του θερισμου,τοτε όλες μαζί βάζανε από μια αγκαλιά χόρτο και συμπλήρωναν το σακί και το «πασλουχ» της φίλης τους,για να μην παει στο χωριό με μισοαδειανο σακί και τότε θ’ άρχιζε το κουτσομπολιό.

Όποια είχε καλοπατημενο το σακί της και είχε μεγάλο «πασλουχ» από πανω,ηταν προκομμενη,ή παινεμένη και όλοι μακάριζαν την οικογένεια που είχε μια τόσο προκομμένη νυφη.Που ειχε,δηλαδη ένα τόσο καλό υποζύγιο!!!

Σχολίαζαν στο χωριό:
«Μω σε! Το σαλακ’ν ατς ραχιν κ’ εκεινε λαμπαδαν,λες κ’εσυ φτουλ’ τα φορτουται!!Μασαλλαχ!!Αρ αϊκ’σαν νυφεν θα εχεις!!
(Βουνό το φόρτωμα στην πλάτη τηςκαι αυτή περπατάει ισια,σα λαμπαδα,λες και είναι φορτωμένη με πουπουλαΜπραβο!Τετοια νυφη,αξιζει ν’εχεις !)

Η εργατικότητα συνδυασμένη με αντοχή και λεβεντιά ήταν χάρισμα επιθυμητό στην Σαντά.Αυτη ήταν η ιδανική γυναίκα της Σαντάς.
Read more

Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ. 1ο ΑΝΟΙΞΗ

Από την αρχή της άνοιξης και μόλις έλειωναν τα χιόνια στα βουνά και άρχιζε η καλοκαιρία ,άρχιζαν και οι εξωτερικές δουλειές.

Κουβαλούσαν την κοπριά στα χωραφια,ετοιμαζαν τα σπορεια,λισγαριζαν το μέρος για να φυτέψουν πατατες,κρεμμυδια,κολοκυθια,λαχανα και καθάριζαν τα λιβάδια από τις πέτρες.
Αμέσως μετά άρχιζαν οι ετοιμασίες για τα "παρχαρια' -βοσκοτόπια-όπου ανέβαζαν τα ζώα τους για να ξεκαλοκαιριάσουν.

Τα "παρχαρια" ήσαν όμορφα ξέφωτα κοντά στα χωρια,γραφικα οροπεδια,με άφθονη χλοη,κρυα νερά και ανοικτό οριζοντα.Στα μαγευτικά εκείνα οροπέδια με τις καταπράσινες εκτασεις,στην αφθονία του χόρτου και στη γαληνή του βουνου,εβοσκαν οι "παρχαρετσες"τα ζωα τους κι εκείνα έδιναν για αμοιβή το άφθονο και παχύ γάλα τους.

Εκεί στα ψηλώματα κουβαλούσαν οι γυναίκες με την πλάτη τους όλα τα σύνεργα για τα γαλακτοκομικά τους προϊόντα:
1.Δρουβανα:Ξύλινοι κάδοι για την Παρασκευή του βουτυρου.
2.Καρσανα:Λεκάνες.
3.Κοβλακια:Κουβάδες.
4.Χαλκα:Καζάνια χάλκινα.
5.Χαλκοπουλλα.

Κουβαλούσαν με την πλάτη τους ακόμη και τα "χαρτωματα"-λεπτες σανίδες-για να σκεπάσουν τις καλύβες τους που ήταν χτισμένες από ξερολιθιες.Πολλες φορές τις έκτιζαν ή τις επισκεύαζαν μόνες τους

Στα "παρχαρια",ειδικες γυναίκες, οι "παρχαρετσες",μεσηλικες,συνηθως χηρες,φροντιζαν τις αγελάδες τις δικές τους και αναλάμβαναν και ξενες,που τρις έλεγαν "περνακια",με πληρωμή σε ειδος.Εδιναν δηλαδή στις "παρχαρετσες" ένα συμφωνημένο ποσό από τα γαλακτοκομικά τους ή χρήματα ανάλογα πάντα με τον αριθμό των ζώων.

Στα παρχαρια έκαμναν βουτυρο,τυρι και διάφορα είδη μυζηθρας,οπως "τσορτανια","υλιστον","πασκιταν","σιρ","φιτιλιαρ","μιντζιν" και τα τοποθετούσαν χωριστά για λογαριασμό της κάθε οικογενειας.Απο τα προϊόντα αυτά οι νοικοκυρές κρατούσαν όσα χρειάζονταν για να περάσουν τον χειμώνα τους και τα παραπανησια,οταν υπηρχαν,τα πουλούσαν στην Τραπεζουντα.αναρπαστα γίνονταν τα γαλακτοκομικά της Σαντάς για την καθαριότητας τους και την καλή τους ποιότητα.

Δυο ολόκληρες μέρες περπατούσαν οι γυναίκες σε δρόμους κακοτράχαλους και επικινδυνους,φορτωμενες τα προϊοντα τους στην πλατη,γυρω στα είκοσι κιλα,ωσπου να φτάσουν στην Τραπεζούντα να τα πουλήσουν και ν'αγορασουν είδη πρώτης ανάγκης για το σπίτι:
Ζαχαρη,αλατιπετελαιο,σπιρτα ή και κανένα ύφασμα για να ανανεώσουν κάποιο από τα κομμάτια της φορεσιάς τους ή ύφασμα για τα κρεβατικα τους,που τα φρόντιζαν ιδιαίτερα.
Read more

Σάββατο, 2 Φεβρουαρίου 2008

Η Δημιουργία του Χωριού- . .ΝΕΑ ΣΑΝΤΑ

Το χωριό μεγάλωσε και τα έργα και άλλες δουλειές τέλειωναν γρήγορα και σε λίγα χρόνια όλα τα δημόσια κτίρια κτίστηκαν και λειτουργούσαν κανονικά. 
Το βουνό Ντεβέ Καρά και η τοποθεσία Ραχμαλή

Ας δούμε πως έγιναν ένα-ένα. 
Τ' όνομα αυτού του νέου χωριού σ' όλες τις οικογένειες των Σανταίων ήταν γνωστό, χωρίς καμιά σκέψη και χωρίς καμιά απόφαση πήρε τ' όνομα ΝΕΑ ΣΑΝΤΑ προερχόμενο από το παλιό όνομα ΣΑΝΤΑ. Είναι κτισμένο σε ανώνυμο λόφο ανάμεσα στον ποταμό Κουρού-Τερέ και τον δρόμο Θεσ/νίκης - Κιλκίς. Το ύψος του χωριού από την θάλασσα είναι 50 μ. και απέχει 28 χιλ. από την Θεσ/νίκη και 17 από το Κιλκίς. 
Παρ' όλη την ελεεινή κατάσταση άρχισαν να κτίζουν προσωρινά σπίτια. Καμιά κρατική ενίσχυση δεν τους δόθηκε ,έτσι τα σπίτια που έκτισαν με πλίνθους με τις πρώτες βροχές καταστράφηκαν. Τον επόμενο χρόνο πήραν ρητή υπόσχεση από την Κυβέρνηση και έτσι άρχισαν με μεγαλύτερο ζήλο να ξανακατασκευάζουν πλίνθους και άρχισε η ανοικοδόμηση.
Οι τοίχοι των σπιτιών υψώθηκαν , αλλά η κρατική ενίσχυση από ξυλεία και κεραμίδια έφτασε τον Δεκέμβριο και έτσι με τις φθινοπωρινές βροχές οι τοίχοι κατέρρευσαν. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά τον Φεβρουάριο του 1922 οι άνδρες κλήθηκαν να υπηρετήσουν στο στρατό και άφησαν εκτεθειμένες τις οικογένειες τους. Μετά την συνθήκη της Λοζάνης απολύθηκαν και άρχισαν να κατασκευάζουν τα σπίτια τους με αλληλοβοήθεια και την κρατική ενίσχυση το 1923 θεμελιώνεται το πρώτο πλινθόκτιστο σπίτι στον τόπο αυτό ,του Γεωργίου Ελευθεριάδη (Μουρταζιά).
Όλα τα σπίτια γίνονται με αυστηρή υπόδειξη του Χρήστου Μαυρόπουλου ,για να μπορέσει να βάλει μια οικοδομική γραμμή. Οι κάτοικοι τότε πειθαρχημένοι ακολούθησαν την εντολή αυτήν και σιγά - σιγά κατά κάποιον τρόπο έγινε νόμος.
Στο διάστημα αυτό της ανοικοδόμησης ξεκίνησε ο εποικισμός την κατασκευή ομοιόμορφων σπιτιών με τσιμεντόλιθους που μερικά σώζονται ακόμη. Ο εποικισμός επίσης με την συνεργασία των κατοίκων ίδρυσε μια επιτροπή, που φρόντιζε για τον εφοδιασμό κεραμιδιών και ξυλείας και γενικά για την επίβλεψη των εκτελούμενων έργων. Τα μέλη της επιτροπής ήταν:

1.Τσακμακίδης Αβραάμ-Πρόεδρος
2.Γιαλαμάς Χαράλαμπος
3.Πιστοφίδης Περικλής
4.Θεοφρονίδης Αναστάσιος
5.Εφραιμίδης Χρήστος.


Μετά την οριστική εγκατάσταση τους το περισσότερο αναγκαίο ήταν η ύδρευση του χωριού,που μέχρι τότε κουβαλούσαν το νερό με τα χέρια από το ποτάμι. Κατόπιν ενεργειών των κατοίκων ,το κράτος έστειλε τοπογραφικό συνεργείο και επεσήμανε τα σημεία απ' όπου θα περάσει ο αγωγός και με φυσική ροή να γίνει η ύδρευση του χωριού.
Ο Μαυρόπουλος Χρήστος δεν συμφωνεί με το τοπογραφικό διάγραμμα γιατί ήταν πολύ περίπλοκο και θα χρειαζόταν πολλά ημερομίσθια. Με την μελέτη που έκανε μετατόπισε τον αγωγό από ορισμένα σημεία και συντόμευσε την απόσταση ,με την βοήθεια του εποικισμού το τεράστιο αυτό έργο που έγινε με προσωπική εργασία των κατοίκων τελείωσε το 1925.
Τοποθετήθηκαν 5 βρύσες δυο γούρνες για το περίσσευμα, όπως το ονόμαζαν τότε. Το 1926 θεμελιώνεται η Εκκλησία και το 1927 το Δημοτικό Σχολείο, που λειτούργησε πλήρως εξοπλισμένο το 1929.

ΕΚΛΗΣΙΑ

Στη μέση του χωριού και σε ωραίο οικόπεδο είναι χτισμένη η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (Βασιλικού ρυθμού). Θεμελιώθηκε το 1926 , κτίστηκε από μαστόρους Σανταίους, το εσωτερικό της εκκλησίας το διαμόρφωσε ο Χρήστος Μαυρόπουλος, σε διάφορα σημεία και οι κολώνες που στηρίζουν τον θόλο του ναού είναι μελέτη δική του.
Σαν εργολάβος που ήταν γνώριζε όλους τους Σανταίους μαστόρους και τις ειδικότητες τους. Κάλεσε λοιπόν από τον Λαχανά τον Αβραάμ Καλαϊτζίδη, που ήταν πρώτος τεχνίτης σε κεραμοσκεπές.
Πρώτος ιερέας στην Εκκλησία ήταν ο Δρεπανίδης Αναστάσιος. Για να υπηρετήσει κανείς στην Εκκλησία σαν Επίτροπος , έπρεπε να καταβάλει χρηματικό ποσό, όπως το καθόριζε η Εκκλησία.
Ο Μαυρόπουλος πλήρωνε κάθε χρόνο το καθορισμένο ποσό και υπηρέτησε σαν Επίτροπος μέχρι τον θάνατο του.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Στην άκρη του χωριού και σε ωραία τοποθεσία βρίσκεται το Δημοτικό Σχολείο. Δημοπρατήθηκε το 1927 και θεμελιώθηκε την ίδια χρονια από υπεργολάβο Σανταίο ,τον Γραμματικόπουλο Σταύρο και κτίστηκε από τεχνίτες Σανταίους,που ήταν πρώτοι μαστόροι στο κτίσιμο της πέτρας. 
Το σχέδιο του Σχολείου δόθηκε από το Υπουργείο Παιδείας  ,είναι διώροφο 3/θέσιο με αίθουσα πολλαπλών χρήσεων και λειτούργησε το 1929-30 ,κτισμένο σε οικόπεδο 15 στρεμμάτων.
Με πρωτοβουλία του, ο Χαράλαμπος Χαραλαμπίδης οργάνωσε σχολικό κήπο με διάφορα φυτά, δέντρα, αμπέλια, μελίσσια και δίδασκε τις ελεύθερες ώρες τα παιδιά πως φυτεύεται το δέντρο, πως καλλιεργείται το αμπέλι, για την επίβλεψη των μελισσών κ.τ.λ. Το Δημοτικό Σχολείο είχε 25 στρέμματα γεωργικό κλήρο. 
Στα χρόνια εκείνα η σπορά και ο θερισμός γινόταν από τους κατοίκους του χωριού δωρεάν και με τα χρήματα που εισέπρατταν κάλυπταν ορισμένες ανάγκες του σχολείου.  

ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

Από το 1921 μέχρι το 1929 ο συνοικισμός Ραχμαλή υπαγόταν στην Κοινότητα του Δρυμού και χρέη Πάρεδρου εκτελούσε ο Τριαντάφυλλος Μαυρόπουλος.
Ο θαρραλέος, ηθικώτατος και τιμιώτατος αυτός άνθρωπος, ο αγαπητός και συμπαθής πατριώτης εργάστηκε σκληρά σ' όλους τους τομείς. Συμμετείχε στην δημογεροντία και σαν Πάρεδρος μαζί μ' άλλους έλυνε όλα τα σοβαρά προβλήματα του τόπου χωρίς να καταφεύγει σε κάποια αρχή. 
Δίπλα στο σχολειο ηταν το Κοινοτικό κατάστημα παλιά το λέγαν ιατρείο γιατί μέχρι το 1927 στεγαζόταν το ιατρείο και πρωτος ιατρός του χωριού ηταν ο Ιωαννίδης και συνεργαζόταν με τον φαρμακοποιό Γεώργιο Ροδόπουλο(Φέρσαλον). Το 1929 που έγινε η Σάντα κοινότητα μεταφέρονται τα μητρώα από τον Δρυμό, οπότε μεταφέρεται και το ιατρείο στο σπίτι του φαρμακοποιού.
Το 1929 γίνονται δημοτικές εκλογές , οι Σανταίοι αποκτούν κοινοτικό συμβούλιο με πρώτο Πρόεδρο τον Θεοφρονίδη Αναστάσιο και Γραμματέα τον Αθανασιάδη Χαρίλαο. Το συμβούλιο αυτό με απόφαση του επέβαλε υποχρεωτική προσωπική εργασία στους άντρες από 18-50 χρόνων, δέκα ημερών και πέντε ημερών σ' όσους είχαν ζώα με κάρο.
Με την προσωπική εργασία που πρόσφεραν έγιναν πολλά και διάφορα έργα, έστρωσαν με αμμοχάλικο όλους τους δρόμους και τις πλατείες, άνοιξαν χαντάκια για να προστατέψουν τους δρόμους και σε κάθε σταυροδρόμι έγιναν αποστραγγιστικά έργα , λατόκια όπως τα έλεγαν τότε. Δίπλα στο Κοινοτικό κατάστημα βρίσκονται τα γραφεία του Γεωργικού Συνεταιρισμού που πρόσφερε πολλές ευκολίες στους συνεταίρους.
Κοντά στο Συνεταιρισμό υπήρχε ο Πειραματικός κήπος, όπως λεγόταν, σε έκταση 15 στρεμμάτων. Σ' αυτό καλλιεργούσαν διάφορες ποικιλίες σιτηρών και με διάφορα πειράματα διαπίστωναν ποιές ποικιλίες σε απόδοση ευδοκιμούν στο τόπο.


Ενα μεγάλο ευχαριστώ στον εκλιπόντα Σανταίο Παρχαρίδη Μιλτιάδη,γιατί τα στοιχεία είναι από δική του εργασία
Read more

Ο Επαναπατρισμος

Κατά την οπισθοχώρηση των Ρώσικων στρατευμάτων από την Τουρκία στο τέλος του 1927 και στις αρχές του 1918, πολλοί Σανταίοι εγκατέλειψαν τμηματικά την Πατρίδα τους και μέσω Τραπεζούντας κατέφυγαν σε διάφορες Πόλεις της Ρωσίας (Βατούμ, Σοχούμ, Τσιάτουρα, Τιφλίδα κ.λπ.)
Το 1920-21 κατέβηκαν στον Καύκασο οι Μπολσεβίκοι πολέμησαν τους Γεωργιανούς και κατέλυσαν την Δημοκρατία τους. Για μικρό χρονικό διάστημα έφτασαν στο Βατούμ Τουρκικά στρατεύματα, αλλά γρήγορα διώχθηκαν από τους Μπολσεβίκους.
Στο Βατούμ βρίσκονταν τότε και Αγγλικά στρατεύματα.
Οι Σανταίοι τότε όπως και άλλοι Πόντιοι της Τραπεζούντας φεύγοντας από τους Μπολσεβίκους άρχισαν να έρχονται στην Ελλάδα.
Η κάθοδος των Ελλήνων Πόντιων έγινε με ατμόπλοια που νοίκιασε η Ελληνική Κυβέρνηση σε συνεννόηση με την Ρώσικη Κυβέρνηση.
Το τελευταίο πλοίο που αναχώρησε για την Ελλάδα ήταν ο "ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ" και σ' αυτό επέβαιναν οι σημερινοί κάτοικοι της Ν. Σάντος.
Το ταξίδι προς την Ελλάδα έγινε το 1920-21 και κράτησε 8 μέρες και στο διάστημα αυτό υπέφεραν πολύ από πείνα και κακουχίες.
Τέλος αποβιβάστηκαν στην Μίκρα Θεσ/νίκης και εγκαταστάθηκαν προσωρινά στην Καλαμαριά. Αμέσως έγινε μια επιτροπή από Σανταίους με σκοπό να βρουν ένα χωρίο και να εγκατασταθούν. Επισκέφτηκαν πολλά χωριά της Μακεδονίας, αλλά όσα μέρη τους άρεσαν ή ήσαν μικρά σε έκταση και επομένως δεν ήταν επαρκή για όλες τις οικογένειες ή ήταν πολύ απόκεντρα.
Έτσι κατέφυγαν στον πίνακα του εποικισμού και ανάμεσα στα διαθέσιμα χωριά ήταν και το ΒΟΛΟΒΟΤ η σημερινή ΝΕΑ ΣΑΝΤΑ.



Το επισκέφτηκαν αμεσως, το μέρος τους άρεσε γιατί ήταν κάπως πεδινό με άφθονο νερό και χόρτο και ο ποταμός αν και μήνας Ιούνιος είχε αρκετό νερό και έτσι εγκαταστάθηκαν.
Έτσι λοιπόν αποφάσισαν να κτίσουν εδώ το χωριό τους. Ανακοίνωσαν την απόφαση τους και στους άλλους και αφού έγιναν όλες οι διατυπώσεις στον εποικισμό, παραχωρήθηκε η σχετική άδεια της μετακίνησης των Σανταίων με έξοδα του εποικισμού.
Όλες οι οικογένειες των Σανταίων ήταν 167 από τις οποίες οι 70 αποφάσισαν να έρθουν στο Βολοβότ, οι άλλες οικογένειες διαφώνησαν και πήγαν οι περισσότερες στη περιοχή της Βέροιας και οι υπόλοιποι σε άλλα μέρη.
Οι 70 οικογένειες που έφτασαν στο Βολοβότ στις 17 ΙΟΥΝΙΟΥ 1921,προσωρινα εγκατασταθηκαν στη Ραχμαλή (τοποθεσία που βρίσκεται στους πρόποδες του βουνού Ντεβέ-Καρά), μέχρι να κτίσουν στο Βολοβότ το μόνιμο χωριό τους.
Στη Ραχμαλή κατοικούσαν ελάχιστες οικογένειες Τούρκων ,μέσα σε ακατάλληλα σπίτια, που σε λίγο χρονικό διάστημα έφυγαν για την Τουρκία.
Μεταξύ των 70 οικογενειών υπήρχαν δυο εξέχουσες οικογένειες, η μια ήταν η οικογένεια του Χρήστου Μαυρόπουλου και η δεύτερη του Ευστάθιου Αθανασιάδη .Ο Χρήστος Μαυρόπουλος προσέφερε πολύ σημαντική εργασία. Με τοπογραφικό όργανο χάραξε το σχέδιο του χωριού και έτσι το χωριό μας είναι κτισμένο πάνω σε ρυμοτομημένο σχέδιο.
Στη μελέτη του ο Χρήστος Μαυρόπουλος συμπεριλαμβάνει τα σημεία που θα κτιστούν : η Εκκλησία, το Σχολείο, η Κοινότητα κλπ. Μετά την μελέτη γίνεται η χάραξη με ορόσημα και βγαίνει το διάγραμμα σε 32 τετραγωνα, πεντε κάθετοι δρόμοι και έξι παράλληλοι, δυο παροδοι, δυο πλατείες μια ανατολικά και μια δυτικά όπου τοποθετήθηκαν μεγάλες ποτίστρες για να πίνουν τα ζώα.
Στην περίοδο 1923 στις 14 Ιουλίου υπογράφηκε η Συνθήκη της Λωζάννης και με την ανταλλαγή έφτασαν και άλλες οικογένειες Σανταίων εξόριστων από την Τουρκία. Το 1924 φτάνει και ο Καπεταν Ευκλείδης με τα παλληκάρια του, όσα βέβαια έμειναν. Αυτοί ήσαν και οι τελευταίοι Σανταίοι επαναπατριζόμενοι.

Santeos
Read more

Οι πρωτοι κατοικοι της Νεα Σαντας1920-21

1Μαυροπουλος Χρηστος-Αγγελικη

2.Μαυροπουλος Τριανταφυλλος-Μυροφορα

3.Μαυροπουλος Αβρααμ-Ζωη

4.Αθανασιαδης Ευσταθιος-Χριστιανη

5.Αθανασιαδης Χαριλαος-Ευρυκλεια

6.Αλβανιδης Ηλιας-Σοφια

7.Αδακτυλου Καλλιοπη-Χηρα

8.Ασλανιδης ΑλεξανδροςΚυριακη

9.Ασλανιδης Θεοφιλος-Μαρια

10.Αμαραντος Αλκιβιαδης-Αραβελα

11.Βενετικιδης Ιωαννης-Ελενη

12.Βαβουλιδης Ισαακ-Ευρυκλεια

13.Γραμματικοπουλος Σταυρος-Ελενη

14.Γραμματικοπουλος Ισαακ-Βαρβαρα

15.Γιαλαμας Ματθαιος-Χηρος

16.Γιαλαμας Χαραλαμπος-Ελενη

17.Γεωργιαδης Ανδροκλης-Χρυσαφω

18.Γεωργιαδης Δημητριος-Μαρια

19.Γεροντιδης Ιωαννης-Παρθενα

20.Γυριχιδης Ισαακ-Παρθενα

21Δημητριαδης Δημητριος-Ελενη

22.Ελευθεριαδης Γεωργιος-Χηρος

23.Εφραιμιδης Ευριπιδης-Ελενη

24.Ηλιοπουλου Κυριακη-Χηρα

25.Θεοφρονιδης Θεοπεμπτος-Δομνα

26.Θεοφρονιδης Νικολαος-Βιργινια

27.Θεοφρονιδης Αναστασιος-Αγαμος

28.Ιωαννιδης Θεοδωρος-Κυριακη

29.Ιωαννιδης Επαμεινωνδας-Αγαμος  



30.Ιακωβιδης Αλεξανδρος-Ελπιδα

31.Ιακωβιδης Ιωαννης-Αγαμος

32.Ιορδανιδης Χρηστος-Αγαμος

33.Ιορδανιδης Αβρααμ-Αγλαια

34.Κεσιδης Γεωργιος-Ανδρονικη

35.Κεσιδης Ηρακλης-Αγαμος

36.Καλανταριδης Ιωαννης-Αγαμος

37.Καλομενιδης Κωνσταντινος-Χηρος

38.Καλομενιδης Σταυρος-αντιοπη

39.Καλομενιδης Παναγιωτης-Σοφια

40.Καλαιτζιδης Αγαπιος-Χηρος

41.Κουρτιδης Χριστοφορος-Χηρος

42.Καισιδης Αριστοτελης-Κυριακη

43.Κωνσταντινιδης Δημητριος-Παρθενα

44.Λεοντιδης Χρηστος-Πινικα

45.Λαζαριδης Αβρααμ-Ελενη

46.Μιχαηλιδης Θεοδωρος & Αλκιβιαδης Αγαμοι

47.Πατσακιδης Χριστοφορος-Ελπιδα

48.Πουλχαριδης Ιωαννης-Καλλιοπη

49.Πουλχαριδης Νικολαος-Κυριακη

50.Πιστοφιδης Περικλης-Αγγελικη

51.Πιπεριδης Χριστοφορος

52.Παλαιοπουλος Σταυρος-Μαρια

53.Παρχαριδης Αποστολος-Ελπιδα

54.Παπαδοπουλος Ευσταθιος-Μαρια

55.Πετριδης Γεωργιος-Χηρος

56.Πεσιριδης Αναστασιος-Ελενη

57.Πουνεριδης Αναστασιος-Χρυσανα

58.Ροδοπουλος Γεωργιος-Χριστη

59.Ροδοπουλος Θεοδωρος-Σοφια

60.Σιτμανιδης Ισαακ-Μαρια

61.Σιτμαλιδης Χρηστος-Ελενη

62.Σιδηροπουλος Χρηστος-Ολγα

63.Στυλιδης Τριανταφυλλος-Αγαμος

64.Στυλιδης Αχιλλεας-Σοφια

65.Στυλιδης Θεοφιλος-Μαρια
66.Σιδηροπουλος Χαραλαμπος-Αγγελικη

67.Σιδηροπουλος Περικλης-Αγαμος

68.Σεμερτζιδης Γεωργιος-Κυριακη

69.Σταμπολης Γεωργιος-Ελλη

70.Ταχτσιδου Βασιλικη-Χηρα

71.Ταχτσιδης Αλεξανδρος-Αφροδιτη

72.Ταχτσιδης Πααγιωτης-Κυριακη

73.Τσιρκινιδης Ηρακλης-Ελενη

74.Τσιρκινιδης Παναγιωτης-Σαββουλα

75.Τσιλιγγιριδης Χαραλαμπος-Αφροδιτη

76.Τσιλιγγιριδης Χρηστος-Ελενη

77.Τριανταφυλλιδης Αποστολος-Αγαμος

78.Τσασιταλιδης Δημητριος-Ξανθιππη

79.Τσασιταλιδης Ελευθεριος-Εγνωσια

80.Τσασιταλιδης Κωνσταντινος-Εγνωσια

81.Τσαχουριδης Ιωαννης-Χηρος

82.Τσαχουριδης Χριστοφορος-Ελισσαβετ

83.Τσαχουριδου Ελενη-χηρα

84.Τσακμακιδης Αβρααμ-Μαρια

85.Φραγκουλιδης Αβρααμ-Σοφια

86.Χαραλαμπιδης Παναγιωτης-Μαργαριτα
Read more

Σανταιοι στο Οχυρο Δραμας



1Ακριβοπουλος Λαζαρος του Χαρ απο την ενορια Ζουρνατσιαντων(γεν 1860)με τη β' συζυγο του Αγγελικη(γεν 1879)τους γιους του Ισαακ(1881)και Ιακωβ(1883) και την κορη τους Παρθενα(γεν 1911).

2.Ακριβοπουλος Αβρααμ του Λαζ. απο την ενορια των Ζουρνατσιαντων (γεν 1882)με τη συζυγο του Μαρια και το γιο του Χαραλαμπο(1918)

3.Γιαλαμα Ελενη του Δημ-η "Κουκουλιτσα" απο την ενορια των Πιστοφαντων(1874) με τον γιο της Αλεξανδρο(1899) και την κορη της Ολγα(1905).

4 Γιαλαμα -Κωφιαδου Ελενη απο την ενορια των Πιστοφαντων(1874)με τον γιο της θοδωρο(1899)και την κορη της Ειρηνη(1906)

5.Γραμματικοπουλος Κωνσταντινος του Γεωργιου-ο "Γιαζιντζης" απο την ενορια των Ισχαναντων(1884)με την συζυγο του Κυριακη (1894) την κορη του Ολυμπια(1918)και τον ανηψιο του Δημητριο(1910)

6 Βενετικιδου Βαρβαρα απο την ενορια των Πιστοφαντων(1870)με τν κορη της Καλλιοπη(1900)

7.Κουρτιδης Κωνσταντινος του Αβρααμ-"Τσιακλεας"απο την ενορια των Πιστοφαντων(1895)με την αδελφη του Ελενη(1900)

8.Κουρτσοπουλος Παντελης του Γεωργιου απο την ενορια των Ζουρνατσιαντων(1899).

9.Κουτμηριδου Ελενη-η "Προκοπιαβα"(1879)με την κορη της Μυροφορα (1905)

10 Κωφιαδου Κυριακη απο την ενορια των Πιστοφαντων (1865)με τον γιο της Γεωργιο(1890)

11.Λαζαριδου Ελενη -η "Ισχανετ'σα'(1884)με τους γιους Ιωαννη(1908)και Παυλο(1914).

12.Πιστοφιδου Ευγενια απο την ενορια των Πιστοφαντων (1865)με τις κορες της Ευθυμια(1891)Μαρια(1907)και Κυριακη(1910) και τους γιους Αναστασιο (1895)Κωνταντινο(19050και Χριστοφορο(1913)

13.Πιστοφιδου Παρθενα απο την ενορια των Πιστοφαντων(1874).

14.Γιαλαμας Αριστειδης του Ισαακ απο την ενορια των Πιστοφαντων(1905)με την αδελφη της Κυριακη(1910).

15.Πιστοφιδης Κων/ντινος του Παν. απο την ενορια των Πιστοφαντων(1909).

16.Σεβαστιδης Χριστοφορος του Λαμπριανου απο την ενορια των Πιστοφαντων(1909)

17.Σισμανιδης; Παυλος του Γεωργιου απο την ενορια των Ζουρνατσιαντων(1903).

18.Σοφιανος Παντελης του Χαραλαμπου απο την ενορια των Ισχαναντων(1895)

19.Σοφιανος Θεοφιλος του Παντελη απο την ενορια των Ισχαναντων(1894) με τη συζυγο του Ουρανια(1896) και τη κορη τους Δωροθεα(1918).

20.Τσιριπιδης Παντελης του Ιωαννου απο την ενορια των Ισχαναντων κατοικος Διρχας Τραπεζουντας(1889) με τη συζυγο του Αθηνα(1903)

21.Τσιριπιδης Ερμοφιλοςτου Ιωαννη απο την ενορια των Ισχαναντων κατοικος Διρχας Τραπεζουντας(1898) με τη συζυγο του Αγγελικη(1901).

22.Τσιριπιδης Γεωργιος του Ιωαννου απο την ενορια των Ισχαναντων κατοικος Διρχας Τραπεζουντας(1901)

23.Χαριαδης Αχχιλεας του Ευαγγελου(1901).

24.Σωτηροπουλος Χριστοφορος του Θεοδωρου απο την ενορια των Ισχαναντων (1870) με τους γιους του Θουκυδιδη(1901) και Αρχιμηδη(1912)
Read more
Bloger Tips and Tricks